أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

177

قانون ( فارسى )

شير دادن نوزاد رخ مىدهد . بخش خارج شده خلط نيك ناطبيعى مانند آن خون نيك است كه از زخم ( جراحت ) ريزش مىكند و فقط اخلاط بد در جاى مىماند و مزاج از آن روگردان مىشود و آن را دفع مىنمايد و هرگاه دفع به سوى پوست باشد ، از آن دمل و جوش ايجاد مىشود . دملها ( ورم‌ها ) انواع گوناگون دارند و هر نوعى علت جداگانه‌اى دارد كه ماده اوليه ورم را پديد آورده است . مواد اوليه ورم‌ها : موادى كه ورم‌ها از آن‌ها پيدايش مىيابند عبارتند از چهار خلط بعلاوهء ماده آبكى و باد كه جمعا شش تا هستند . ورم يا گرم است و يا گرم نيست . نشايد پنداشت كه ورم گرم فقط از خون يا مراره ، بلكه از هر ماده‌اى كه در گوهر گرم است و يا از گنديدگى آن ( گرمى بر او روى آورده است ) حاصل مىگردد بوجود آمده است . در نامگذارى ورم‌ها هريك از آن‌ها را به ماده اوليه آن نسبت مىدهند : ورمى كه از خون بوجود آمده است بنام ورم فلغمونى ، ورمى كه تنها از صفرا منشاء گرفته است اخگر ( جمره ) و آنچه كه از خون و صفرا تركيب يافته است نامى تركيب‌يافته از هر دو ماده را دارد و در اين نام مركب ماده غالب را اول مىآورند ، يعنى گاهى آن را فلغمونى اخگر و گاهى اخگر فلغمونى مىنامند . هرگاه ورم جمع شد آن را خراج مىنامند . چنانچه خراج در گوشت سست و لايه‌هاى تن ( مغابن ) و پشت گوشها و پرهء بينى بروز كند و آن خراج از نوع فاسد باشد ( كه در جاى خود شرح خواهيم داد . ) آن را طاعون گويند . ورم گرم : در شروع تشكيل ورم گرم خلط به محل ورم هجوم مىآورد و جرم ورم ( شكل جسم آن ) آشكار مىشود . هر قدر خلط بيشتر مىشود حجم آن افزونى مىيابد و خود را مىكشاند و سرانجام در حجمى كه بايد باشد متوقف مىگردد . بعد از تكميل جسم ، فرونشستن و پائين آمدن شروع مىشود ؛ بر اثر تحليل رفتن و بواسطه چرك مىرسد و سرانجام يا از بين مىرود و يا مدتى جمع مىشود و يا تغيير مىيابد و سخت مىگردد . ورم‌هاى غير گرم : ورم‌هاى غير گرم از چهار ماده تكوين مىيابند يعنى از : مادهء سودائى ، مادهء بلغمى ، مادهء آبكى و مادهء بادى .