أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

159

قانون ( فارسى )

رشته با گرمائى حاصل مىشود كه در مدت كوتاهى بوجود مىآيد و بيشترين وقت كنش نيروى گيرنده در گرفتن و آرامش دادن سپرى مىشود . از آنجا كه مزاج خردسالان بيشتر بسوى رطوبت گرايش دارد ، نيروى گيرنده در آنها ضعيف و ناتوان است . 2 - نيروى جذب‌كننده به گرمى بيشتر از خشكى نيازمند است ، زيرا اولا گرمى در كنش جذب مددكار است ، ثانيا بيشترين زمان انجام كارش در حركت دادن سپرى مىشود و علت آن نيز اين است كه مدت زمانى كه بايد در آرامش دادن اجزاى ابزارش سپرى شود تا ابزارها بر اثر خشكى به حالت گيرندگى درآيند كمتر از زمانى است كه براى حركت دادن لازم است ، ثالثا گذشته از اينكه اين نيرو نياز به حركت دارد به حركت تند و شديد نيز نيازمند است . عمل جذب به چند طريق انجام مىپذيرد : الف - بر اثر كنش نيروى جاذبه ، مشابه همان نيروئى كه مغناطيس با آن آهن را مىربايد . ب - بر اثر ايجاد خلاء ، همانطور كه آب در لوله تلمبه بالا كشيده مىشود . ج - بر اثر گرما ، همانطور كه روغن بوسيله فتيله چراغ كشيده مىشود . دربارهء اين علت سوم پژوهشگران بر اين رايند كه آن هم ناشى از ايجاد خلاء است . از اين بحث نتيجه گرفتيم كه بايد گرمى بيشترى با نيروى جاذبه همراه باشد تا جذب به صورت قوىتر صورت گيرد . 3 - نيروى دفع‌كننده كمتر از نيروى جذب‌كننده و گيرنده به خشكى نيازمند است چه اين نيرو به اندازهء نيروى جاذبه به گرفتن ، نگاهداشتن و از خود جدا نكردن مادهء جذب شده ناچار نيست ؛ در چنين حالتى نيروى جذب‌كننده جزئى از مادهء مورد جذب را مىگيرد تا بوسيلهء آن ، جزء ديگر را به سوى خود بكشد . از اين بحث به اين نتيجه مىرسيم كه نيروى دفع‌كننده هيچ كارى به آرامش دادن ندارد . كنش آن حركت دادن است و كمى هم به متراكم كردن نياز دارد تا در فشردن و دفع كمك كند . ليكن براى متراكم كردن كمتر از زمانى كه نيروى گيرنده جهت نگهدارى ابزارى لازم دارد كه نگهدار شكل باشد نياز دارد و همچنين كمتر از زمانى كه نيروى گيرنده براى ابقاء حالت گيرندگى احتياج دارد و نيز كمتر از آن مدت قليلى كه نيروى جذب‌كننده براى كنش اجزاء مىخواهد . 4 - نيروى هاضمه بيشتر از ساير نيروهاى نامبرده به گرمى نيازمند است و كارى با خشكى ندارد . همچنين اين نيرو براى تسهيل غذا و آماده كردن آن براى عبور از