أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
68
قانون ( فارسى )
ماهيچهها و پىهائى كه در پيرامون مهره هستند خراشيده نشوند ، بويژه كه در اينجا به خار نگهبان نياز كمى وجود دارد و اين كمنيازى از آن است كه اين مهره - مثل اين است كه - در پناهگاه دور از دسترس گزندها مخفى شده است و به اين جهت بالهاى آن كنده شده است . بويژه پىها و ماهيچهها در پهلوى اين مهره چنان متراكم و انبوه هستند كه جا براى هر زائده ديگرى تنگ است . انبوهى و تراكم پى و ماهيچه در مجاورت مهره اول از آن است كه مهره اول به منشاء آنها نزديك است و به اين جهت براى بالها جا وجود ندارد . از اختصاصات ديگر مهره اول يكى هم اين است كه پى نه از دو سوراخ كنارى و نه از سوراخ مشترك بين دو مهره بيرون مىآيد ، بلكه از دو سوراخى كه در طول آن مهره در سمت عقب قرار دارد خارج مىشود . چه ، اگر محل خروج در محل درهم فرورفتن دو زائده سر بود و در معرض حركات نيرومند اين دو زائده قرار مىگرفت ، بسيار آسيبپذير مىگشت . همچنين اگر در جائى بود كه دو زائده مهره اول بوسيله مفصل نرمشپذيرى - كه به طرف جلو و عقب متحرك بود - به دو سوراخ مهره دوم فرومىرفت ، آسيب مىديد و همينطور مناسب نبود كه در عقب يا جلو باشد و علت آن نيز در شرح مهرههاى ديگر بيان مىشود . اين محل خروج نمىتوانست در دو طرف مهره اول نيز باشد ، زيرا استخوانها در دو طرف بمناسبت وجود دندانه ، رقيق هستند . به اين جهت جز اين چاره نبود كه كمى پائينتر از مفصل سر و از هر دو طرف بسوى عقب باشد ؛ منظورم اين است كه بين قسمت عقب و يكى از دو طرف باشد و ناگزير هر دو سوراخ بايستى كوچك و بالتبع باريك باشد . درباره مهره دوم : چون ممكن نبود كه محل خروج پى در بخش بالائى آن باشد ، زيرا اين خطر وجود مىداشت كه بر اثر حركت مهره اول در هنگام خميدن سر به طرف جلو و در برگشتن آن به سوى عقب به خراشيدگى و كوفتگى دچار شود - همچنانكه اين خطر از جانب مهره اول هم در چنين وضعى وجود داشت - و باز چون امكان نداشت كه اين محل خروج پى در دو طرف باشد ، زيرا در اين صورت با مهره يكم مشترك مىشد و عصب بيرون آمده چنان باريك مىشد كه كوتاه آمدن اول را نمىتوانست تلافى كند و در نتيجه جفتهاى ناتوانى باهم گرد مىآمدند و مهره اول در اين محل خروج پى شركت مىكرد و اگر سوراخ عبور پى در دو طرف مهره بود عمل مهره اول در تباهى آشكار مىشد ، ازاينروست كه مىبايست سوراخ مهره دوم در دو طرف لبه باشد كه با سوراخ مهره اول هممرز مىشود و جسم مهره اول مىتواند در هر دو مشاركت كند . زائده دندانهاى كه از مهره دوم روئيده است بوسيله زردپى محكمى با مهره اول مربوط شده است . مفصل بين سر و مهره اول و مفصل بين مهره اول با مهره دوم از مفصلهاى ديگر نرمشپذيرترند ، زيرا حركاتى كه بوسيله آن دو مفصل انجام مىپذيرد بسيار مورد نياز و ضمنا بسيار شديد و بارز است . وقتى سر با مفصل يكى از اين دو مهره حركت مىكند ، دومى مانند