علت فاعلى تاثير خون گرمى معتدل است و علت آن غذاها و نوشيدنىهاى شايسته و در حد اعتدال ؛ علت صورى آن خوب رسيدن و علت مادى آن تغذيه تن است . علت فاعلى در صفراى طبيعى ( كف ) خون و گرمى معتدل است ، ليكن علت فاعلى در صفراى سوخته گرمى بيش از حد بويژه در جگر است . علت مادى صفراى طبيعى ، لطيف گرم و شيرين چرب و غذاهاى تندمزه « 55 » است و علت صوريش پخته گشتن بيش از حد و علت تمامى آن ضرورت و منفعت آنست كه ذكر شد . علت فاعلى بلغم ، گرمى ناتمام ؛ علت مادى آن غليظتر و چسبنده‌تر بودن از غذاها ؛ علت صورى آن كوتاه آمدن در پختگى و علت تمامى آن ضرورت و منفعت آن است كه سابقا ذكر شد . علت فاعلى سوداء در دو حالت است ، يكى ته‌گرائى آن است كه بايد گرمى معتدل باشد و ديگر سوخته آن است كه گرمىاش بيشتر از اعتدال است . علت مادى آن غذاهاى بسيار غليظ و كم‌رطوبت و علت صورى آن دردى است كه سيال نيست و دردى است ته‌نشسته و يا دردى است كه گداخته نمىشود و علت تمامى آن ضرورت و منفعت مذكور است . علل افزايش سوداء عبارتند از : 1 - گرمى جگر 2 - ناتوانى طحال 3 - سردى انجمادكننده 4 - دوام احتقان 5 - بيمارىهاى زياد و مداوم كه اخلاط را خاكستر مىكند . اگر سوداء زياد شود و در درون معده و جگر قرار گيرد ، پيدايش خون و خلطهاى نيك كاهش مىيابد و در نتيجه خون كم مىشود . و بايد بدانى كه گرمى و سردى همراه علل ديگر دو انگيزهء بوجود آمدن خلطها هستند ، ليكن از گرمى معتدل ، خون بوجود مىآيد و از كرمى زياده از حد ، صفرا و از گرمى خيلى بيش از حد كه بسيار سوزنده است سوداء حاصل مىشود . سردى سبب پيدايش بلغم و سردى خارج از حد و مفرط بسبب خاصيت يخ گردانيدن آن موجب پيدايش سوداء مىشود . و بايسته است كه نيروهاى تاثيرپذير در برابر نيروهاى تاثيركننده مراعات شوند ، و نشايد هميشه چنين پنداشت كه هر مزاجى جز شبيه خود را نمىآفريند ، زيرا مزاج هرچند در ذات خود ضد آفرين نباشد ولى ممكن است بر اثر يك پديدهء عارضى ، ضد

--> ( 55 ) - مانند فلفل . - نسخه انگليسى : علت مادى زرداب طبيعى ، اجزاء تركيبى لطيف ، گرم ، شيرين ، چرب و تند خون است .