أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

27

قانون ( فارسى )

گروهى ديگر را اعتقاد بر اين است كه حرارت غريزى در مزاج جوانان بسيار نيرومندتر است ، زيرا كه خون در آنها بيشتر و استوارتر مىباشد و به همين جهت هم جوانان به خون‌ريزى بينى بيشتر و حادتر دچار مىگردند ؛ تمايل مزاج جوانان به صفراوى بودن بيشتر است ، درحالىكه مزاج خردسالان به سوى بلغمى بودن گرايش دارد . جوانان در جنبش و جهش نيرومندترند و جنبش خود از گرمى منشاء مىگيرد ، و نيز جوانان داراى گوارش و هضم قوىتر هستند و اين توانائى نيز بر اثر حرارت است . ليكن اشتها ناشى از سردى است و با حرارت بيگانه است ، به اين جهت عارضه « سيرىناپذيرى » ( جوع الكلب ) از سردى بروز مىكند و دليل اينكه جوانان داراى گوارش قوىتر هستند همين است . خردسالان بيشتر از جوانان به عارضهء تهوع و استفراغ و سوء هضم ناشى از پرخورى دچار مىشوند . بيمارىهاى جوانان مانند تب غب ( تب يك روز در ميان ) و داشتن تخليه صفراوى دليلى است بر گرمى مزاج آنان ، ليكن بيماريهاى خردسالان غالبا رطوبى و سرد است و اين افراد به تب بلغمى دچار مىشوند و قسمت عمدهء آنچه را كه در ضمن تخليه بيرون مىدهند بلغم است . رشد و نمو خردسالان نيز از رطوبت زياد است نه گرمى مزاج آنان و همينطور زيادى اشتهاى آنان دليل بر كاهش حرارت آنهاست . « 49 » اين بود عقيدهء هر دو گروه و دلايلى كه نظرياتشان بر آن مبتنى است . ليكن جالينوس براى هر دو گروه پاسخى دارد و بر آن است كه گرمى مزاج خردسالان و جوانان در اصل باهم برابر است ، ليكن گرمى خردسالان از لحاظ كيفيت كمتر است ، يعنى اندازه آن در مزاج جوانان كم‌تر و از لحاظ حدت بيشتر است . مراد جالينوس از اين گفتار آن است كه : فرض كنيم مقدار معينى از گرمى و يا يك جسم لطيف و گرم از حيث كيفى و كمى يكى باشد و گاهى در جوهرى بسيار رطوبى مانند آب و گاهى در جوهرى بسيار خشك مانند سنگ يكى از آنها منتشر شده باشد ، در چنين صورتى ملاحظه مىكنيم كه آب گرم كميتش بيشتر و كيفيتش لطيف‌تر است و آن گرمى منتسب به سنگ از لحاظ كمى قليل‌تر و از حيث كيفى حادتر است . « 50 » وجود گرمى موجود در خردسالان و جوانان را بايد برطبق همين نظريه مورد سنجش قرار داد . خردسالان از منى بسيار گرم پيدا شده‌اند و اين گرمى هنوز به عللى برخورد نكرده است كه خاموش شود . خردسال در زياده‌طلبى پافشارى مىكند و بتدريج نمو مىكند و هنوز از نمو بازنمانده است ، پس چگونه ممكن است به عقب برگردد ؟ ولى براى جوانان عللى

--> ( 49 ) - نسخه انگليسى : دليلى بر عدم گرمى مزاج است . ( 50 ) - نسخه انگليسى : براساس نظر جالينوس براى درك بهتر اين اختلاف مقدار نسبتا زيادى آب را حرارت مىدهيم و جسمى سخت و خشك ، مانند سنگ را هم به همان وضع گرم مىكنيم با وجود اينكه آب حرارت بيشترى به خود جذب كرده است شدت حرارتش از سنگ كمتر خواهد بود .