أبو علي سينا ( مترجم : ملا فتح الله بن فخر الدين شيرازى )

18

كليات قانون ابن سينا ( فارسى )

فصل بيست و چهارم در معالجات سدها كه در مجارى بدن واقع شود از اخلاط غليظه يا اخلاط لزجه يا كثيره و علامت آن فصل بيست و پنجم در معالجات اورام و اورام دو قسم مىباشد يكى ورم گرم كه ماده آن گرم بود يعنى از خون و صفرا و دوم ورم سرد كه ماده آن سرد باشد از مثل بلغم و سودا و آنچه از بلغم مائى و زجاجى باشد ورم رخو باشد و آنچه از سودا و بلغم جصى باشد ورم صلب باشد و اسباب آن هم سه قسم باشد بادى و بدنى و بدنى دو قسم باشد سابقى و واصلى فصل بيست و ششم در بط يعنى شگافتن ورم كه نضج يافته باشد و طريق شگافتن آن باشد كه در محاذى شكنى كه در عضو بود آن را شق كنند مگر در بعضى مواضع از مثل پيشانى و پلك چشم كه آنجا رعايت محاذات ليف رباط و عصب نكنند پس بايد كه بطاط عالم بتشريح فصل بيست و هفتم در علاج فساد عضو كه آن را قطع كنند وقتى كه شرط فائده نكند فصل بيست و هشتم در معالجات تفرق اتصال و اصناف قرحها و شدخ كه پاره شدن و فسخ كه از هم بدر رفتن باشد و وثى كه از جاى خود حركت كردن استخوان باشد و ضربه كه زدن باشد و سقطه كه افتادن باشد كه اكثر آن بتسويه و ربط معتدل كنند در شدت و رخاوت فصل بيست و نهم در داغ كردن عضو كه از معالجات نافع باشد از انتشار فساد در عضو و عضو را قوى مىكند و در حوالى دماغ نيايد كه مبالغه در احراق كنند از خوف غليان دماغ و تشنج اعصاب و الا در ديگر اعضا گاه باشد كه استخوان را همراه گوشت داغ بايد كردن همچنانكه در عرب اگرچه قريب بدماغ باشد پس آن را بدفعات تمام كنند فصل سىام در تسكين اوجاع از تعديل مزاج اولا دفعة و اتصال اعضاى متفرق هم دفعة پس مسكن مبدل مزاج باشد و محلل هوا يا مخدر و گاهى مرخى هم مسكن باشد فصل سى و يكم در آنكه معالج بكدام مرض تقدم نمايد در علاج وقتى كه چند مرض در شخصى جمع شده باشد از خواص ثلاثه كه اگر يكى از ان خواص در مرض باشد ابتدا به معالجه آن بايد نمود يكى آنكه به شدن ديگر مرض موقوف به شدن آن ديگر باشد چنان كه جراحت با ورم باشد جراحت به نشود يا آنكه يكى سبب ديگرى باشد يا آنكه اهتمام بيكى مزيله از ديگرى باشد