ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
17
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
كه مىخواهذ به كار داشتن . بس اين بيشهء بجشكى را حاجتست [ بعلم و عمل ] « 1 » و بخشيده شوذ علم بجشكى بسه بخشش : يكى دانستن كارهاء طبيعى و ديكر دانستن اسباب ايشان و سديكر دانستن علامات و دلايل ايشان . اكنون آغاز كنيم و كوييم كى كارهاء طبيعى جند بوذ و كدام بوذ و اسباب كدام بوذ و جند بوذ و علامات « 2 » كدام بوذ و جند بوذ . امّا عمل بجشكى بخشيده شوذ به دو بخشش يكى نكاه داشتن تندرستى « 3 » بتنهاى درستان « 3 » و ديكر بازآوردن « 4 » درستى بتنهاى « 4 » بيماران و اكنون ياذ كنم هر يكى را به مقدار طاقت « 5 » و باز از فرق سر تا پايان ياذ كنم هر بيمارى « 6 » و علاج وى جنانك عادت متقدمان است « 7 » . امّا دانستن جيزهاء طبيعى هفت جيز بوذ : نخستين شناختن عناصر و جندى و جكونكى ايشان . امّا عناصر و اسطقسات و اركان اين هر سه لفظ را معنى يك جيز بوذ و هر يكى را به كار بردن بجايكاه « 8 » ديكر بايذ . بدانك عناصر سه گونه بوذ يكى عناصر عام كه همه اجسام طبيعى را مادّت از ايشانست « 9 » جن آتش و هوا و اب و خاك و ديگر عناصر خاص « 10 » جن اخلاط اعنى صفرا و سودا و خون و بلغم كى عناصر همه حيواناتست « 11 » و سديكر عناصر اخص جن اندامهاء حيوانات و اشكال اين اندامها و مزاجات « 12 » ( f . 13 ) اندامها هر يكى از حيوانات جذاجذا « 13 » به مقدار حاجت هر نوعى از حيوانات و من هر يكى را « 14 » ازين جذاجذا « 13 » بگويم و جن عدد كنى مرين هفت را كويى شناختن عناصر و شناختن مزاجات اعنى آميزش اين عناصر يك با ديگر و بازشناختن اخلاط كى عناصر حيواناتست و بازشناختن اندامهاء مفرده و مزاج
--> ( 1 ) - از « ب ه » ( با نشانه صح ) و « ف » افزوده شد . ( 2 ) - ب ه : و دلايل . ( 3 - 3 ) - ف : بر تنها تندرستان . ( 4 - 4 ) - ف : تندرستى بر تنهاى . ( 5 ) - ف : هر يكى را بطاقت . ( 6 ) - ف : را . ( 7 ) - ف : افزوده . ذكر امور الطبيعى . ( 8 ) - ف : به كار بردن جاى . ( 9 ) - ف : ازيشانست . ( 10 ) - ف : بوذ . ( 11 ) - در « ب ه » كلماتى ناخوانا افزوده است . ( 12 ) - ف : مزاج . ( 13 ) - ف : جذابجذا . ( 14 ) - ف : « را » ندارد .