ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
738
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
بذ بوذ و حصبه بنفش نيز بذ بوذ ، و جن بدين آبلها غشى افتذ دمادم و خفقان « 1 » و تب كم نكردذ بيمار هلاك شوذ ، و شستن « 2 » انكاه بايذ كى تب تمام « 3 » فرونشيند و كرمى بروذ و ابله بريزد « 3 » اكر بيش ازين شويند بتبهاء عفنى باز كردذ « 4 » . فى الحمّى البلغميّة « 5 » اين تب از بوسيدن بلغم بوذ ، و بوذ كى اين بلغم اندر اجواف عروق پوسد و آنكاه اين تب بيوسته كردذ اعنى دايمه ، و شش ساعت كمتر كردذ و هژده ساعت قوىتر « 6 » و لكن نكسلد هيج ، و بيش از تب لرزه و سرد يافتن نبوذ « 7 » و اين تب را نوبه نبوذ « 7 » ، و بوذ كه اين بلغم بيرون از عروق پوسد اعنى اندر معده و امعا و باز ازين جايها بجكر آيذ « 8 » باز بعروق آيذ و آماذه « 9 » كردذ مر پوسيذن را وز « 10 » عروق بسوى عضلات آيذ و آنكه « 11 » آنجا ببوسذ « 12 » ، و ان شش ساعت كى تب نبوذ زمان فترت بوذ و جن هر دو را « 13 » جمع كنى « 14 » بيست و جهار ساعت بوذ « 15 » ، و هر بيست و جهار ساعتى ديكربار تب باز آيذ و « 16 » همين ساعات « 15 » را دور خوانند « 17 » . و اين تب را بشناسند بسه جيز : يكى ازين سه اسباب طبيعى اعنى فصل سال و مزاج بيمار و سال « 18 » و فصل سال زمستان بوذ و مزاج بلغمى جن مزاج كوذكان « 19 » و زنان و سال بيمار سال بيران بوذ امّا حال كوذكان از بسيارى « 20 »
--> ( 1 ) - ب ه : آرد ( 2 ) - ب ه : از آبله ( 3 - 3 ) - ف : بروذ و كرمى نمانذ و ابله ( 4 ) - ف : افتذ ( 5 ) - ف : باب فى الحمى البلغميه ( 6 ) - ف : افزوده . بوذ ( 7 - 7 ) - ف : ندارد ( 8 ) - ف : افزوده . و ( 9 ) - ب ه : و مستعد ( 10 ) - ف : و از ( 11 ) - ف : و انكاه ( 12 ) - ب ه : و جون ببوسد . . . بوذ م : و جن ببوسذ انكاه زمان نوبت بوذ ( 13 ) - ف : « را » ندارد ( 14 ) - ب ه : ظ . يعنى اخذ و فترت ، خ . م : اعنى نوبت را و فترت را ( 15 - 15 ) - در « ب ه » با علامت « لا - الى » مشخص شده است م : و ان ( 16 ) - ف : افزوده . اين ( 17 ) - ب ه : و اين را دور خوانند ، خ ( 18 ) - ف : « و سال » ندارد م : افزوده . بيمار ( 19 ) - ب ه : و نازكتنان ( 20 ) - ف : بسيار