ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
688
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
بفرمائى تا سكنكبين « 1 » ساذه « 1 » به كار دارذ و كشكاب و آب نار ، و جن جنين كرد « 2 » و تب كم كشت انكاه بكرمابه اندر آيذ و بايذ تا كرمابه كرم نبوذ ، خويشتن را به آب و سبوس كندم بمالذ و بشويذ و زوذ بيرون آيذ و بخسبذ و ورا « 3 » كرم ببوشانند تا خوى آيذش و آن تب بكدرذ و الا بتب مطبقه باز كردذ اعنى سوناخوس عفنى ، و اين تب كه ورا سوناخوس خوانند كى از بوسيدن خون بوذ ، اندر اجواف ركها « 4 » سه « 5 » نوع بود : يكى آنك عفونت او كمتر از تحلل او بوذ و اين تب « 6 » از اول صعب بوذ باز كمتركمتر همىكردذ و « 7 » سليم بوذ و اين را منحطه خوانند ، و ديكر آنك مقدار اجزاى بوسيده هم جندان بوذ كه مقدار اجزا متحلل اعنى كعفونت هم جندان بديرذ كى « 8 » مى تحلل بديرذ « 8 » و اين از ان بيشين صعبتر بوذ ( f . 548 ) و اين را مستوية الاخذ خوانند ، و سديكر نوع آن بوذ كه مقدار « 9 » جزو كه عفونت مىبديرذ بيش بوذ از مقدار آن جزو كهمى تحليل « 10 » بديرذ و اين صعب « 11 » بغايت بوذ « 12 » و اين را متزيّدة الاخذ خوانند ، و كر تمام ببوسذ و كار بدان رسذ كى آن خون كبناحيت دل است و بناحيت سينه ببوسذ و شتاب كند و نهيب « 13 » مرين را محرقه كويند و اين بجمله تبهاء « 14 » صفرائى بوذ « 14 » ، اكنون از قبل آنك جن خون ببوسذ صفرا كردذ بنزد جالينوس و جن صفرا بسوزذ « 15 » سودا كردذ وزين قبل است كه بقراط علاج اين بيماريها بخربق سياه كرده است ، و مستوية الاخذ را نشان آن بوذ
--> ( 1 - 1 ) - ف : تازه ( 2 ) - ب ه : اعنى از فصد و اسهال و تدبير ديكر كى كفتم ( 3 ) - ف : و او را ( 4 ) - ب ه : افزوده . و اين ( 5 - 4 ) - ف : از ( 6 ) - ف : « اين تب » ندارد ( 7 ) - ب ه : اين ( 8 - 8 ) - ف : تحلل مىپذيرذ ( 9 ) - ف : افزوده . ان ( 10 ) - ف : تحلل ( 11 ) - ب ه : افزوده . تر و بيشتر از ان بود ( 12 - 11 ) - ف : بوذ بغايت ( 13 ) - ف : لهيب ( 14 - 14 ) - ف : صفراى بوذ و ( 15 ) - ف : بپوسذ