ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
مقدمه 63
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
اخوينى ، و نام استاد مؤلف ، ابو القاسم مقانعى ، دوبار بصراحت آمده است . « 1 » آغاز و انجام اين نسخه چنين است . آغاز : « حرارت غريزى كويند كرم و خشك بوذ و قوت هوا كرم و تر بوذ و قوت اب سرد و تر بوذ و قوت خاك سرد و خشك بوذ و كفتن ما قوت از قبل آنست كى بآميزش ايشان يك بادكر اميزشها مختلف بديذ آيذ از قوت ايشان . . . » « 2 » انجام : « و جزوى ديكر صغيرتر و منخفضتر جنانك موج دريا بوذ كه از وى آب كاه بلندتر آيذ و كاه فروذ روذ نواله نواله اين نبض نيز هم بر ان مثال بوذ كه جزوى بزرك برايذ و . . . . . . و باز دودى كردذ » « 3 » اين نسخه داراى 207 باب است و بطور كلى از نسخهء بادليان و فاتح مختصرتر است . از مطابقهء نسخ سهگانهء هداية المتعلمين فى الطب چنين برمىآيد كه نسخهء كتابخانهء ملى ملك با نسخهاى كه ابو طالب عبد اللّه بن محمد بن ابى زيد الطبيب در اواخر قرن هفتم و اوائل قرن هشتم در اختيار داشته و نسخهء بادليان ( نسخهء اصل ) مكتوب بسال 478 هجرى را با آن مقابله كرده از يك اصل بوده است . همچنانكه نسخهء بادليان با نسخهء فاتح بنشانى « ف » نيز داراى اصل مشتركى است زيرا قسمتى از كلمات و جملاتى كه ابو طالب مذكور در حاشيهء صفحات يا در بين كلمات نسخهء بادليان افزوده است ( و در نسخهء چاپى حاضر اين قبيل اضافات و تصحيحات بنشانى « ب ه » آمده است ) و در نسخهء « ف » ديده نمىشود گاهى عينا و گاهى با تغييراتى از نظر كلمات در نسخهء « م » نيز آمده است . به همين جهت بنده در مقابلهء نسخ سهگانهء هداية المتعلمين ، از نسخهء « م » فقط در مواردى استفاده كرده است كه يا حواشى و اضافات « ب ه » بر نسخهء بادليان لا يقرء بوده است و اين قسمتهاى ناخوانا و محو شده را از نسخهء « م » در برابر « ب ه » در ذيل صفحات آورده است و يا براى روشن ساختن
--> ( 1 ) - ر ك . ص 264 ح و 302 ح ( 2 ) - ر ك . ص شصت و چهار ( 3 ) - ر ك . ص شصت و پنج