ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
425
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
سبب « 1 » و علامت و علاج ياذ كنم . اما خشكى براز را سبب يا خشكى غذا بوذ يا كمى مقدار غذا ، و من علاج هر دو ياذ كنم ، يا از بسيارى كميز « 2 » بيشين بوذ ، يا از بسيارى خوى آمذن بوذ و تخلخل « 3 » تن ، يا از بسيارى رنج يا از كرمى هوا بوذ ، يا از حرارت شكم ، يا از كمى صفرا كى بروذكانيها بوذ ، يا از بلغم لزج كبر روى « 4 » امعا كرد آمذه بوذ تا مر غذا را بكيرذ و بدارذ تا خشك شوذ ، يا از خشكى مزاج امعا بوذ . و باز اكر آماس بوذ آماس يا از خون بوذ يا از بلغم . « 5 » و باز آن قولنج كه وى از باذ بوذ « 5 » سبب يا غذاها باذانكيز بوذ جن باقلى و دوغ و ماش و كدو و نخود و انكور تازه و آنج بدين ماند ، يا از بسيارى طعام خوردن ، يا كمّى كرمى شكم بوذ ، يا بلغم بسيار بروذكانيها گرد آمذه بوذ و اندكاندك تحليل بديرذ و باذ خيزد و شكم بكيرذ ( f . 338 ) ، يا آن بلغم « 6 » بميان طبقات [ امعا بود ] « 7 » گرد آمذه تحليل بديرذ و طبقات امعا را بتنجانذ و درد خيزذ سخت و امعا تنگ شوذ و شكم « 8 » بكيرذ ، يا سودا اندر امعا « 8 » گرد آيذ تا شكم باذ كيرذ . و علامات آنك از خشكى بوذ غذاهائى بوذ كخورده آمذه بوذ جن كاورس و ارزن و كرينج بىجربو و سنجد و بلوط و خرما قسب ، علاج وى آن بوذ كه شراب بنفشه خورذ با جلاب يا بجوشانذ انجير بستى و بانيد « 9 » و روغن شيره و دمادم بخورذ ، و شافه كند از نمك « 10 » و صابون و رخبين و بوره نان از هر يكى برابر بجوشاند « 11 » با اب « 12 » تا سطبر كردذ « 11 » و شافه [ كند ] « 13 » جند بلوط و
--> ( 1 ) - ف : افزوده . و بيمارى ( 2 ) - ب ه : آمدن ( 3 ) - ب ه : مسام ( 4 ) - ف : كه به روى ( 5 - 5 ) - ف : باز آن قولنج كه از بادست ( 6 ) - ف : افزوده . كه ( 7 ) - از « ف » افزوده شد . در اصل خوانده نمىشود . ( 8 - 8 ) - ف : باذ كيرذ يا سودا اندر معده و روذكانى ( 9 ) - ب ه : يا شكر ( 10 ) - ب ه : اندرانى ( 11 - 11 ) - ف : تا اب سطبر كردذ ( 12 ) - ب ه : لختى ( 13 ) - از « ف » و « ب ه » افزوده شد