ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
249
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
ايشان حاصل شده بوذ « 1 » علاج اين بيمارى « 1 » خون بركرفتن بوذ از قيفال و حجامت كردن بر ساق و غذا كم خوردن خاصه كجشم و روى سرخ بوذ . و بوذ كى اين « 2 » برآمذن بخارهاى بلغمى سطبر از معده يا از اندامى ديكر بسوى دماغ برآيذ و اين كس بخواب اندر خبه كردذ و اين بيمارى را بزفان بخارى سكاجه خوانند و بزفان سغدى فدرنجك و علاج اين همجن علاج صرع بلغمى است و جن اين بيمارى بر كسى دايم شوذ بصرع باز كردذ . باب صرع « 3 » صرع سه كونه [ بوذ ] « 4 » يك كونه از بلغم زجاجى بوذ كه بدماغ حاصل كشته « 5 » بوذ و از اجواف دماغ « 6 » بدهانهى « 7 » بيها « 7 » فروذ آيذ و راه كدر روح نفسانى را بكيرذ تا روح نفسانى فرو نتوانذ كدشتن « 8 » باعصاب و بدين سبب حس و حركت ارادى را « 9 » ببرذ و مر عضلات را تشنّج افتد بسوى دماغ و از بهر اين كويند « 10 » كه صرع تشنجى بوذ به همه تن و صورت اين علت آنست كى اين سدّهاى بوذ ناتمام اندر اجواف « 11 » دماغ بمبادى اعصاب و سكته سدّهاى بوذ تمام و اندر سكته حس و حركت همه باطل كردذ از بهر تمامى سدّه و اندر صرع بعضى تباه كردذ و بعضى بجاى بوذ از بهر آنك سدّهى تمام نبود
--> ( 1 ) - ف : و علاج اين مردمان ( 2 ) - ف : « اين » ندارد . ( 3 ) - ف : باب فى الصرع ( 4 ) - از « ف » و « ب ه » افزوده شد ( 5 ) - ب ه : شذه ( 6 ) - ب ه : بمبادى افواه اعصاب فرود آيذ ، صح صح ( 7 - 7 ) - ف : دماغ ( 8 ) - ب ه : نيايد باعصاب ، خ ( 9 ) - ف : « را » ندارد ( 10 ) - ب ه : قال . . . الصرع تشنج فى جميع البدن اين سده تمام شده نباشد . . . انك اجواف دماغ تهى باشد . . . . بمبادى اعصاب اندر باشد ، صح . م : و زين قبل را همى جنين كويند الصرع تشنج جميع البدن و اين سده تمام نبود از بهر آنك اجواف دماغ تهى بود و اين بلغم بمبادى اعصاب اندر بود . ( 11 ) - ف : جوف