جز اين حبّ تجويز نكرده است « 1 » و شياف زحير « 2 » و قرص طباشير « 3 » و حب « 4 » و طبيخى « 5 » كه به ترتيب در باب قروح الرحم ، فى الذرب ، فى عرق النساء و حمى الدق آنها را ياد كرده است ، و چنان كه گذشت بعضى از اين داروها در موجز كمّى نيز بنام اخوينى ثبت شده است . وى در فصل قطرب بساختن آلتى از سروى گاو اشاره كرده كه بدان وسيله غذا و دارو به دهان بيماران فروميكرده است « 6 » و در فصل « فى الحميّات » براى آنكه مبتديان بتوانند انواع مختلف تب را از يكديگر تميز دهند چاره‌اى بدين شرح انديشيده است : « من يكى حيله كنم تا ترا معلوم كردذ ، خطها كشم بشمار روزها و سر خطها بر بيوندم جنانك نوبه‌ى غب بوذ و نوبه‌ى ربع تا ترا معلوم كردذ اينكه من همىكويم » « 7 » و آنگاه انواع مختلف تب را بوسيلهء خطها و نقطه‌ها مشخص ساخته است . تمام مطالبى كه در اين زمينه باختصار ذكر شد حكايت از اين مىكند كه اخوينى ، مؤلف كتاب هدايه ، طبيبى مطّلع و آگاه از آراء پزشكان قديم و معتقد بتجربه و آزمايش بوده است كه در عين اعتقاد باصول طبى محمد زكرياى رازى بتحقيق مىپرداخته ، و بهمين‌جهت بوده است كه مؤلفان بعدى از وى باحترام ياد كرده و كتاب هدايه را در شمار كتب مفيد طبى نام برده‌اند . اختصاصات دستورى همچنانكه گذشت كتاب هداية المتعلمين از جهات مختلف درخور مطالعه است . در صفحات پيش بارزش آن در تاريخ طب اشاره شد . لغات علمى پارسى كتاب نيز در فهرست لغات و تركيبات آمده است و درين مورد بدين موضوع بايد توجه كرد كه برخى از لغات و تركيبات علمى فارسى كه ابو ريحان بيرونى و ابو على سينا « 8 » در آثار خود به كار برده‌اند مانند :

--> ( 1 ) - ص 561 ( 2 ) - ص 536 ( 3 ) - ص 393 ( 4 ) - ص 570 ( 5 ) - ص 670 ( 6 ) - ص 248 ( 7 ) - ص 677 ( 8 ) - ر ك . جشن‌نامهء ابن سينا ج 2 ، ص 342 « لغات فارسى ابن سينا و تأثير آن در ادبيات » خطابهء آقاى دكتر معين استاد دانشگاه تهران .