علمى آن اين‌طور اظهارنظر كرده است كه « اين ضعيف تجربه كرد و الحق هيچ معالجه خطا نمىافتد » « 1 » و به همين جهت چون فرزندش به تحصيل طب مىپردازد كتاب هدايه را پس از مقابله با نسخه‌اى ديگر براى فرزند خود آماده مىسازد و اين شرح را در يادداشتى كه به كتاب هدايه ( نسخهء محفوظ در كتابخانهء بادليان آكسفورد ) افزوده ذكر كرده است . مؤلف موجز كمّى هم كتاب هدايه را در رديف كتابهائى مانند كفايهء احمد فرج و ذخيرهء خوارزمشاهى و كتاب الاغراض از جملهء مآخذ كتاب خود ذكر كرده است « 2 » و چند بار آراء اخوينى را در رديف آراء پزشكان نامى آورده و يك‌بار نيز از وى بعنوان « استاد فاضل ابو بكر اخوين » « 3 » ياد كرده است و در فصل اوجاع مفاصل و نقرس گرم حبى را بنسخت اخوينى « 4 » و در صفت شافهء زحير شافهء تركيب وى را آورده است . « 5 » علت اساسى توجه مؤلفان و پزشكان مذكور را به كتاب هدايه در خود اين كتاب بايد جست زيرا بجز مآخذ مذكور در فوق در كتاب ديگرى از كتاب هدايه ذكرى نشده است . از مطالعهء دقيق كتاب هدايه چنين برمىآيد كه اخوينى در دورهء طولانى طبابت خود كه در يك‌جا از آن به بيست سال « 6 » و در جاى ديگر به سى سال « 7 » اشاره مىكند از مرحلهء تقليد قدم فراتر نهاده و بمرحلهء اجتهاد رسيده بوده است ، وى با آنكه در كتاب هدايه عقايد بزرگان علم طب چون بقراط ، جالينوس ، حنين بن اسحق الكندى ، ثابت بن قرّه ، عيسى بن صهار بخت ، پسر سرابيون ، يحيى بن ماسويه ، اهرن و محمد بن زكرياى رازى « 8 » و چند تن ديگر را ذكر كرده و از كتابهاى طبى مانند اپيديميا ، فصول ، نوادر تقدمة المعرفة ، تركيب العين و منصورى « 9 » نيز مطالبى نقل نموده است ، بشيوهء پزشكى صاحب‌نظر عقايد گذشتگان را بمحك تجربه زده است و پس از تميز صحيح از سقيم ، در كتاب هدايه بجز موارد استثنائى فقط بنقل آزمودههاى خود پرداخته و در اين باب خطاب به فرزند خود نوشته است : « و لكن من ترا ان جيزها كفتم بدين كتاب كى من ازموده‌ام مكر آن جيزى كه كويم فلان جنين مىكويذ

--> ( 1 ) - ر ك . يادداشت الحاقى مذكور بنسخهء بادليان ( 2 ) - موجز كمى ورق f . 264 b ( 3 ) - موجز كمى ورق f . 272 b ( 4 ) - موجز كمى ورق f . 295 b ( 5 ) - موجز كمى ورق f . 280 b ( 6 ) - ص 562 ( 7 ) - ص 246 ح ( 8 ) - به ترتيب ص 605 ، 593 ، 419 ، 167 ، 419 ، 440 ، 395 ، 646 ، 395 ( 9 ) - به ترتيب ص 331 ، 702 ، 751 ، 275 ، 417