ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
109
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
و جگر و سپرز و كرده و مثانه و رحم زنان اين اندامها [ را ] « 1 » اين جهار قوّت بوذ از بهر غذا خويش را و نيز از اعضا رئيس دايم بايشان قوّت همىآيذ يا از بهر حس را و حيوة را بس ، يا هم از بهر حس و حيوة را و هم از بهر حركت ارادى را يكى قوة از بهر غدا خويش بايذ و يكى ديكر از بهر ( f . 91 ) كيلوس « 2 » و اثفال « 3 » و خون و ماييت بول و كون جنين و « 4 » اما معده را قوّت جاذبه بايذ تا هرج مشاكل وى بوذ جذب كند بسوى خويش و قوّت ماسكه بايذ تا ان غذا « 5 » مشاكل را « 5 » بدارذ تا آن وقت كى قوّت هاضمه كار خويش تمام كند و قوّت دافعه بايذ كى آن جيزى « 6 » را كى ناشايسته « 7 » بوذ دفع كند و همجنين جهار قوت بايذ تا طعام را بخويشتن كشذ و بدارذ و هضم كند تا جن كشكاب كند « 8 » اعنى كيلوس و جكر را نيز حال بر همين « 9 » مثال بوذ و ركهاء جهنده « 10 » و ناجهنده را نيز همين جهار « 11 » قوّت ببايذ و اعضا مفرده را باز اين جهار قوّت از بهر خويش بايذ و ديكر از بهر منى تا ورا جذب كند و بدارذ و جن تمام شوذ دفع كند بطلق « 12 » ان شاء اللّه « 13 » . القول فى الافعال « 14 » جن قوّت بديذ آمذ فعل نيز بديد آيذ و لكن من اندكى ياذ كنم بعضى از افعال جنان بوذ كى بديد آمذن ورا يكى قوّت بسنده بود جن جذب و امساك و هضم و دفع و بعضى از افعال جنان بوذ كى بديد آمذن ورا ببسيار قوت حاجت آيذ
--> ( 1 ) - از « ف » و « ب ه » افزوده شد ( 2 ) - ف : را ( 3 ) - م : افعال را ( 4 ) - ف : « و » ندارد ( 5 - 5 ) - ف : را كه مشاكلست ( 6 ) - ف : جيز ( 7 ) - ف : ناشايان ( 8 ) - ف : شوذ ( 9 ) - ف : هم برين ( 10 ) - ف : را ( 11 ) - ف : دو ( 12 ) - ب ه : اعنى بكشادن ( 13 ) - ف : افزوده . تعالى ( 14 ) - ف : باب فى ذكر الافعال