ربيع بن أحمد الأخويني البخاري

23

هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )

و صلب جن يخ « 1 » . و مثال اندامهاء مفرده و اندامهاء مركبه و مثال اخلاط نيز بدين قياس بوذ كى هر جند مزاج استخوان سردست و خشك « 2 » جن بر حال طبيعى بوذ كويند معتدل است و مزاج كوشت و ديكر اندامها بر همين مثال بوذ كى هر كدام كبمزاج خويش [ بود ] « 3 » ورا معتدل خوانند ( f . 18 ) هر جند باضافت اندامى ديگر گرم خوانده بوندش « 4 » يا سرد و مثال اخلاط نيز به همين « 5 » قياس بوذ كهر جند صفرا بطبيعت خويش كرم است جن بر حال طبيعى بوذ هم بكميّت و هم بكيفيت « 6 » ورا معتدل خوانند و مزاج بلغم و ديگر اخلاط اعنى خون و سودا بر همين « 7 » قياس بوذ و بجمله هر جيزى كبر مزاج طبيعى خويش بوذ ورا معتدل خوانند كى طبيعت « 8 » هستى و گوهر و بايند كى وى « 9 » باعتدالست . اينك حال مزاج برين « 10 » قياس بوذ . [ باب فى الاخلاط ] « 11 » و « 12 » اكنون ياذ كنم شناختن اخلاط اعنى عناصر حيوانات و به اول ياد كرده‌ايم كى وجود ابدان حيوانات بر دو نوع بوذ : يكى آنك از طريق تناسل بوجود آيذ و ديكر آنك علت وجود ايشان از عفونت بوذ از رطوبات . امّا آنك وجود ايشان بطريق تناسل بوذ بر دو كونه بوذ : يا تولد ايشان از بيرون بوذ و اين حيوانات را حاجت آيذ « 13 » بخايه كردن و يا از اندرون بوذ و خود اين حيوانات را حاجت آيذ « 13 » بمتوسطات بسيار جن گرد آمدن نر با « 14 » ماده و مادت جن منى و آلت جن رحم و مانندهء اين و جن تولد ايشان از منى بوذ و خون حيض ، واجب

--> ( 1 ) - م : ظ . و جون ناطف بوقت سرما . ب ه : ظ . و جون ناطفه . . . ( 2 ) - ف : سرد و خشك بوذ . ( 3 ) - از « ف » افزوده شد . ب ه : باشد . ( 4 ) - ف : بوند . ( 5 ) - ف : اخلاط هم برين . ( 6 ) - ف : هم بكيفيت و هم بكميت . ( 7 ) - ف : سودا هم برين . ( 8 ) - ف : را . ( 9 ) - ف : او . ( 10 ) - ف : هم برين . ( 11 ) - از « ف » افزوده شد . در اصل محو شده است . ( 12 ) - ف : « و » ندارد . ( 13 - 13 ) - ف : ندارد . ( 14 ) - ف : ابا .