محمد بن زكريا الرازي
57
منصوري في الطب ( فارسى )
ديباچه در برخى دستنوشتهها بدينگونه آمده است « 1 » : ( قال ابو بكر محمد بن زكريا الرازى رحمه اللّه : الحمد للّه رب العالمين ، كثير كما هو أهله و مستحقه ، و صلى اللّه على محمد النبى و آله و سلم تسليما . ) بوبكر محمد پور زكرياى رازى كه خداوند او را بيامرزد گفت : سپاس بسيار مر خداوند دو جهان است كه اين سپاس از آن اوست و زيبندهاش است . درود بر محمد پيامبر و خاندانش كه او را از آفتها ، و ناسلامتىها رهانيد . « أما بعد : فانى جامع فى كتاب هذا جملا و جوامع و نكتا و عيونا من صناعة الطب . و متحرى فى ذلك الاختصار و الايجاز ، و ذاكرا فى حفظ الصحة و معالجة الامراض و توابع ذلك و لواحقه مما لا يزال يحدث و تدعو الحاجة الينا و إلى معرفته . و يمكن اهل العقل و الرأى مشاركة الاطباء فيه ، و تارك ذكر ما لا يكاد يحدث إلا فى المدة الطويلة و ما يحتاج فى معرفتة إلى ايغال و أغراق فى الصناعة و جاعل كتابى هذا عشرة مقالات ، فى كل مقالة منها فصول معلّمة بالحروف على ما ينبغى مراتب عددها ليسهل إصابة ما يراد منها . و اللّه اسأل التوفيق و العون على ذلك بمنّة . » « من در اين كتاب كليات و گوشهها و چشمههايى از دانش و هنر پزشكى گرد آوردم . خود را از كوتاهنويسى و گويى ، رها كردم به يادآورى چگونگى نگاهداشت تندرستى و درمان بيمارىها و فرايند و پيوستهاى آن كه هنوز رخ مىدهند كه نياز به آنها و شناخت ايشان مورد خواست است و در آن امكانى را فراهم آوردم تا انديشمندان و خردمندان نظرمند با پزشكان در آن هميارى كنند . از يادآورى حالتهايى كه جز در يك روند طولانى رخ نمىدهد و هرآنچه كه نيازى به شناخت آن نيست مگر آنكه لاف و گزافگويى در هنر باشد ، خوددارى كردهام . كتاب را در ده گفتار و هر گفتار از چندين بخش كه با حرفهايى نشانهگذارى شده
--> ( 1 ) . ديباچهى قرار گرفته در بالاى صفحهى دو دستنوشته كتابخانههاى « التربية الاسلامية » و « مدرسه يحيى پاشا » بخشى از پيشگفتار كتاب بشمار مىآيد ، كه به تنهايى در يك صفحه ، و آن نيز پيش از پيشگفتار آمده است . و بدين گونه آشكار مىشود كه آن هم كار رونويسكننده است . چون تنها در اين دو رونويس ديده مىشود و نيز اشارتى به تفاوتهاى آمده در پيشگفتار دستنوشتههاى ديگر مىباشد .