سبيل الكناش » نام‌هاى ديگر آن است كه پس از او بدست بزرگان پزشكى ، دست بدست چرخيد تا به روزگار ما رسيد . ابن نديم « 1 » و بيرونى « 2 » و ابن ابى اصيبعه « 3 » آن را ياد كرده‌اند . اين كتاب در ده گفتار گرد آمده است كه شش گفتار نخستين درباره‌ى پزشكى نظرى سخن مىگويد ، در آن بگونه‌اى گسترده كالبدشناسى و فيزيولوژى و آسيب‌شناسى و شناسايى آميزه‌ى هماهنگ و ديگر آميزه‌هاى گوناگون و ناهماهنگ آدمى و آميختگىهاى برتر و شناخت نشانه‌هاى دانش فراست كه همان دانش ريخت‌شناسى از روى فرم چشم و گوش و فاصله ابروان و چگونگى آنها و ديگر بخش‌هاى چهره و دست و پا و سينه كه پيشينيان براى شناخت انسان‌ها بر آن تكيه مىكردند و گمان مىرفت از راه شناخت درست اين دانش به پاره‌اى از ويژگىها و اخلاق آدمى ، دست مىيافتند . همچنين آشنايى به نيروى همه‌ى خوراكىها و مزه‌ها و شناسايى داروهاى تكى با زيرساخت سه‌گانه‌ى كانى ، جانورى و بيشتر از همه گياهى و همچنين شناساندن بيش از يك‌صد و هشتاد داروى تركيبى براى هر درمان مىباشد ، همچنين بهداشت همگانى و زيباسازى و آرايش و پيرايش اندام‌ها و بهداشت آنها و شيوه‌ى درست گردشگرى در چهار فصل سال است . در گفتارهاى ديگر درباره‌ى پزشكى كاربردى و بالينى بهمراه سم‌شناسى بگستردگى سخن گفته است . و در پى آن گفتار نهم مىآيد كه در شناخت همه‌ى بيمارىهاى سر تا پاست . رازى در اين بخش بگونه‌اى گسترده و دسته‌بندىشده آسيب‌شناسى همه‌ى بيمارىها را يادآورى مىكند ، و پيش‌آگهى هركدام از ساده تا پيشرفته و بدخيم آن را مىآورد و درمان هريك را بسته به ويژگى هر مرحله از بيمارى گزاره مىكند . ابن ابى اصيبعه اين گفتار را ، جداگانه « 4 » با نام « فى الامراض الحادثه من القرن إلى القدم » ياد مىكند . اروپاييان نيز به اين گفتار توجهى ويژه داشته‌اند . گفتار دهم درباره‌ى تب و گونه‌هاى بسيار آن نگاشته شده و آن را به زيبايى و گستردگى بخش‌بندى كرده است . رازى در اين كتاب با بيان ديدگاه‌هاى پزشكى خود و ايران زمين ، نگاهى به مكتب پزشكى يونان داشته و بر ديدگاه‌هاى پزشكانى همچون بقراط و جالينوس و

--> ( 1 ) - « فهرست » - ابن انديم بو الفرج محمد پور اسحاق ( 297 - 385 ق ) ص 356 - 359 ( 2 ) - « فهرست رازى » بو ريحان محمد پور احمد شماره 8 ، پژوهش دكتر محقق 1366 خ ، چ تهران . ( 3 ) - « عيون الانباء فى طبقات الاطباء » موفق الدين بو العباس احمدپور قاسم پور خليفه سعدى خزرجى ( 600 - 668 ق ) چ بيروت 1965 م - پژوهش دكتر نزار رضا . ( 4 ) - « عيون الانباء » شماره 101 ص 423 .