محمد بن زكريا الرازي
68
كتاب الجدري والحصبة ( آبله و سرخك ) ( فارسى )
حتما سركه و ترشى نداشته باشد در چشم بچكان . آبلهاى كه در ملتحمه چشم زند ضررى ندارد ، ولى آنچه كه در قرنيه در محاذى مردمك « 1 » درآيد ، اگر چرك كرد مانع از ديد خواهد شد ، يعنى به نسبت غلظت و رقت مانع ديدن مىگردد و بايد با داروهاى روشنىبخش قوى كه بعدا خواهيم گفت درمان شود .
--> « بقيه حاشيه از صفحه قبل » شعيرى آن گرم و خشك تا درجه سوم است و طرز ساختن آن پونه با آرد گندم اعلى هر كدام سى رطل برداشته خوب خمير مىكنند بدون مايه و نمك و نان تهيه نموده و خشك مىكنند و بعد آن را با پونه خيلى نرم مىكوبند و در تقارى سبز با بيست رطل نمك خمير مىنمايند و دو ربع رازيانه و يك ربع سياهدانه در آن مىريزند و آن را چهل روز در آفتاب تابستان مىگذارند و روزى سه مرتبه صبح و ظهر و عصر آن را مثل خمير مىمالند و آب بر آن مىپاشند و هروقت سياه شد آن را در كوزه مىريزند ( مقصود كوزه لعابدار است ) و دو برابر آب بر آن مىريزند و دو هفته به حال خود مىگذارند و صبح و شام آن را تكان مىدهند و هرگاه به جوش آمد آن را به حال خود بگذارند تا آرام و ساكن شود و سپس آن را صاف نموده و تفاله آن را دوباره در تقار ريخته و يك هفته در برابر آفتاب مىگذارند و بايد يك برابر آب بر آن ريخت و صبح و عصر آن را تكان داد و به صورت اول آن را صاف نمود و در آفتاب گذارد و تفاله آن را در تقارى ريخت و مرتبه سوم بمانند مرتبه دوم عمل نموده تصفيه نمايند و در ظرفى بريزند و هركس شورى آن را ناخوش آيد عناب در آن بريزند و بعضيها پس از تصفيه آن شيره خرما يا عسل در آن مىريزند تا گوارا شود و بايد شيره بجوشد تا سياه گردد و بر هر رطلى از آن ده رطل مرى ريخته و زعفران يا دارچين و بعضى ادويه معطر بر آن اضافه نمايند ( حاشيه صفحات 45 و 46 كتاب سرخك و آبله چاپ بيروت سال 1872 ميلادى ) » . مرى يا آبكامه - اكنون نيز در اصفهان مقدارى پونه و آرد جو را كه بدون مايع باشد خمير مىنمايند و مدتى طولانى در آفتاب مىگذارند و همهروزه بر آن مقدارى آب مىريزند و سپس آن را صاف كرده و بميل خود هر مادهاى كه بخواهند ( بمانند شير و ماست ) اضافه مىنمايند . در بعضى نقاط آن را كومه گويند . ( 1 ) - ( Pupille )