محمد بن زكريا الرازي
63
كتاب الجدري والحصبة ( آبله و سرخك ) ( فارسى )
و برگشت بيمارى را به داخل بدن نشان مىدهد . و هرگاه چنين شد طولى نمىكشد كه بدن فضولات را در خود گردآورده و در نتيجه طبيعت را خاموش مىكند . شايسته است كه نگذارند بخار بدن بعد از تكميد « 1 » سرد شود ، بلكه بايد آن را پاك كرد و با دقت زياد همه جاى بدن را خشك كرد . اين دستورها براى آسان كردن خروج فضولات بدن از داخل بخارج كافى است ، ما دام كه طبيعت كند نباشد و اين وقتى است كه فضولات غليظ و لزج نبوده و دفع آنها مشكل نباشد ولى اگر تب آرام و در سطوح بدن ساكن شد و اضطراب و ناراحتى بيمار دائمى بود و آبله بكندى و سختى بيرون بيايد ، بهطورىكه از روز پنجم بگذرد بايد داروهائى استعمال كرد كه خروج آن را آسان كند ، و البته بايد با نهايت پايدارى و تعقل همان گونه كه در شرائط خاموش نمودن گفتيم عمل نمود ، زيرا خطاء در اين مورد و لو مساوى با خطاى موارد ديگر نباشد ، باز هم بزرگ است و طريقه احتراز از اين كار اين است كه در تجويز دارو عجله ننمائى ، بلكه به تدبير اول اكتفا كنى ، تا آنجا كه بىنيازى از دارو دارى و ما دام كه يقين ندارى تب در درون بدن بمانند ظاهر آن كند است ( و نشانه اين حالت آن است كه نبض و نفس بيمار نه تند و نه بزرگ و نه پشت سر هم باشد و سينه مريض هم زياد گرم نيست ) « 2 » و بدان كه اندازه تب بقدرى است كه اگر دو برابر يا بيشتر شود به مرگ بيمار ( از نظر شدت تب ) « 3 » منتهى نمىشود . و بايد بدانى كه با مقايسه تبهاى ديگرى كه در اين بيمار يا اشخاص ديگر ديدهاى از كسانى كه مزاج و حرارت آنها با اين مريض مشابه بوده است بسلامت جان بدر بردهاند .
--> ( 1 ) - مقصود از تكميد همان كمپرس است . توضيح لازم ضمن فهرست اصطلاحات طبى آمده است . ( 2 و 3 ) - قسمتهاى بين الهلالين در متن عربى در دنبال مطلب آمده است ، ولى از نظر روشن شدن ترجمه مطلب اين دو قسمت در بين الهلالين گذارده شد .