اصولا براى شناسائى مقام طبى و علمى رازى بايد ساليان دراز عده‌اى از محققان بنشينند و در اين امر عظيم همت گمارند شايد بتوان كارى عظيم انجام گيرد . اگر روزى مقرر شد كه به اين امر خطير دست زده شود بطور خلاصه عرض مىشود : كه تعداد مصنفات و مؤلفات رازى در علوم مختلفه قريب دويست و هفتاد دو يا دويست و هفتاد سه مىباشد . از اين تعداد بالغ بر صد عدد آن در رشته طب و فنون وابسته بدان است . همين تعداد بيش از ده‌ها هزار صفحه مىباشد . من باب مثال آنكه متن كتاب حاوى رازى كه در حيدرآباد دكن هندوستان از روى نسخه قديمى ( كتابخانه اسكوريال اسپانيا ) چاپ شده در بيست و دو مجلد مىباشد كه چند هزار صفحه را دربردارد . قطعى است مطالعه چنين كتابى كه پيشرو كتابهاى طبى در تمدن اسلامى است و قبل از كتاب « ملكى » ( يا كامل الصناعة الطبيه الملكى ) تأليف على بن عباسى مجوسى اهوازى ارجانى و كتاب « قانون » شيخ الرئيس ابو على سيناست و در حقيقت بايد گفت اين دو دانشمند از كتاب حاوى رازى براى تصنيف كتابهاى خود بسيار متأثر شده‌اند ، وقت بسيار لازم است تا محتوى و مفاد كتاب روشن شود . پس خوانندگان اين كتاب خواهند دريافت كه در باب مقام علمى ( مخصوصا طبى ) رازى وقت بسيار لازم است تا كارى شسته و رفته انجام شود . حال اگر مقرر شود ساير مؤلفات و مصنفات رازى در علوم مختلفه از قيل حكمت و و نجوم و هيئت و ماوراء الطبيعه و الهيات و طبيعات و ساير علوم مد نظر گرفته شود محققان براى تشريح و تجزيه و تحليل آنها بايد چندين ده سال وقت صرف كنند تا نتيجه مطلوب حاصل گردد . راه دور نرويم درباره همين كتاب « آبله و سرخك » كه از مهمترين و - ارجمندترين و اگر راه غلو نرفته باشيم پرارزش‌ترين مصنفات رازى است و اقلا سى بار به زبان - هاى مختلفه ترجمه و چاپ شده است باز هم اگر مداقه بيشترى به عمل آمد ، بسيارى از مطالبى كه رازى در دوران خود آورده و عموما مبنى بر تجربه و درمان بيماران