محمد بن زكريا الرازي
109
كتاب الجدري والحصبة ( آبله و سرخك ) ( فارسى )
مىكند اگر آبله درشتى در سياهى چشم زند بايد سورمه را با گلاب مخلوط كرد و چند روز در چشم بيمار چكاند . رازى گويد : پس از چشم بايد به حلق و دهان بيمار توجه شود چرا كه بسيار ديده شده است خناقهائى سخت به بيمار عارض مىگردد و نسخههائى براى بيمار تجويز مىكند . وى براى اين عوارض آبله در حلق و دهان به غرغره و مضمضه بسيار تأكيد كرده است . پس از گلو و حلق رازى توجه پزشكان را به بندها و مفاصل معطوف مىدارد و نسخههائى براى رفع درد مفاصل در كتاب آورده است . غير از بندها رازى در مورد آنكه آبله به بينى و گوش اثر نگذارد ، توجه پزشكان را به اين دو عضو متوجه مىسازد و متذكر مىگردد كه اگر آبله در داخل گوش زند خطر آشكارى براى بيمار خواهد شد و بايد در گوش قطره چكاند . به شرح ايضا درباره كف پا توصيه مىكند كه اگر درد شديدى پيدا شد آن را بايد تكميل كرد . در فصل هشتم رازى دستوراتى در باب موادى كه آبله را نضج دهد ، داروهائى براى اين كار يادآور مىشود . رازى در فصل نهم موادى كه آبله را خشك كند و از چرك بيندازد آورده است . و ايضا موادى كه پوستههاى خشك و خشكريشهها و آثار آبله را از چشم و ساير قسمتها از بين ببرد در فصول دهم و يازدهم مشروحا متذكر گرديد كه در متن كتاب آمده است . از فصول مهمه كتاب فصل دوازدهم و سيزدهم كتاب است كه در دستور غذاى بيمار آبلهاى و توجه به مزاج وى از نظر لينت و يبوست مىباشد . در اين دو فصل رازى نتيجه تجارب خود را با ذكر غذاها و داروهاى لازم و تركيباتى چند كه تمام گياهى ( و بعضى معدنى ) مىباشند با توجه به لاغرى و چاقى و وضع بيمار و فصول سال و امثال آنها بيان داشته و مىرساند كه تمام مطالب اين دو فصل به چه نحو بر پايه تجارب سريرى ( - كلينيكى ) وى مىباشد .