محمد بن زكريا الرازي
103
كتاب الجدري والحصبة ( آبله و سرخك ) ( فارسى )
اگر راه اغراق و غلو نرويم بدون جانبدارى مىتوان گفت : « كه تقسيمات رازى از روى اصول علمى صحيح پايهگذارى گرديده و عقيده عده زيادى از محققين و مورخين تاريخ طب آن است كه تفكيك بين آبله و سرخك از ابتكارات رازى است و وى اولين طبيبى است كه توانسته به خوبى از عهده اين امر برآيد » . از آن گذشته رازى در رساله آبله و سرخك علاوه بر آنكه تفكيك بين اين دو بيمارى را صريحا متذكر گرديده تلويحا از آبلهمرغان ( Varicelle ) صحبت مىدارد و اين مطلب از خلال سطور فصل اول و فصل پنجم مستفاد مىگردد . فصل اول سطر شانزدهم و هفدهم رازى گويد : « همچنين جوانانى كه حرارت آنها كم بوده و رطوبت زيادى هم در خون آنها نيست يا افرادى كه در طفوليت گرفتار آبله حفيف شدهاند و بدن خشك و لاغرى داشته و حرارت آنها كم و خفيف بوده چون اين دسته به جوانى برسند بر اثر مراقبت شديد از بدن يا عدم مراقبت ممكن است مبتلى به آبله گرديده يا از آن مصون مانند » همچنين در مقدمه فصل پنجم رازى گويد : « مقتضى است كودكان و نوباوگان و جوانان را كه آبله درنياورده يا آنكه آبله ضعيف گرفتهاند مخصوصا در مواقع و فصول آبله و همچنين كسانى كه مزاج آنها مستعد قبول آبله است ، به شرحى كه بيان شد فصد شوند و قبل از آنكه تب كنند يا از چهارده سال علامات آبله در بدن آنها ديده شود . . . » ، مىرساند كه مقصود از آبله خفيف و ضعيف و توجه باينكه بعدا آبله گيرند مقصود آبلهمرغان است . در صفحه چهل و هشتم فصل پنجم سطور سوم تا هفتم : ترجمه سطور كمى پيچيده شده است اگر بدين شكل ملحوظ گردد مناسبتر است « شايسته است كودكان و جوانان اعم از آنكه آبله نگرفته و يا آبله ضعيفى گرفته باشند مخصوصا در مواقع و فصول آبله فصد كنند . براى كسانى كه داراى مزاجى هستند به شرحى كه گفتيم ، آن دسته كه به چهارده سال رسيدهاند قبل از آنكه تب نمايند و علامات آبله آنها ظاهر گردد فصد و آن دسته كه كمتر از چهارده سال دارند حجامت شوند . . . »