آيتيوس [ Aetius ] ( پايان قرن پنجم ) پزشكى بود كه در قسطنطينيّه طبابت مىكرد . از زندگى او هيچ نمىدانيم ، حتى زمان فعاليت وى معلوم نيست ؛ تنها از اين كه در آثار خود از كوريل اسكندرانى [ Cyril ] متوفى در 444 ميلادى و پتروس آرخياتر [ Petrus Archuater ] طبيب ثئودوريك شاه گتهاى شرقى نام برده است ، معلوم مىشود كه در اواخر قرن پنجم مىزيسته است . وى سريانى و از مردم آمد بود . مجموعهء طبّى در شانزده كتاب نوشت كه اكنون آنها را به چهار دسته تقسيم مىكنند . در نوشته‌هاى او چيزهاى ابتكارى فراوان نيست ، ولى محتويات آنها را خوب انتخاب كرده است . نخستين پزشك يونانى است كه به سحر و تعويذ توجّه فراوان داشته است . پل آيگينايى محتملا در اواخر قرن هفتم مىزيسته است . از حيات او چيزى نمىدانيم . سوييداس وى را مؤلّف چند كتاب طبّى مىداند . از اين كتابها تنها يكى بر جاى مانده است به نام « هفت كتاب پزشكى » . اين كتاب توسط حنين بن اسحاق ترجمه شده و در ميان اعراب شهرت فراوان داشت ؛ مخصوصا از لحاظ فن قابلگى بيشتر به آن رجوع مىكردند و به همين جهت وى را « القوابل » لقب داده بودند « 1 » . اهرن يا هارون [ Aaron ] كاهن و پزشك اسكندرانى نيز يكى ديگر از كسانى است كه اطلاعى از زندگى وى در دست نيست . وى مؤلّف مجموعه‌يى است كه مىگويند توسط شخصى به نام گوسيوس [ Gosius ] به سريانى ترجمه شده بود . اين گوسيوس را با گوسيوس پتايوس [ G . petaeus ] كه در روزگار امپراطور زنو [ Zeno ] ( 491 - 474 ) مىزيسته يكى شمرده‌اند . نويسندهء متأخرّتر سريانى ، ابن العبرى [ Bar Hebraeus ] نوشته است كه هارون سى كتاب تأليف كرده بود كه سرجيوس رأسعينى آنها را ترجمه كرد و دو كتاب از خود بر آنها افزود ، ولى شتاينشنايدر [ Steinschneider ] بر آنست كه اين ملحقات تأليف مترجم عربى كتاب است كه يهودى ايرانى بوده و ماسرجويه [ Mesirgoyah ] نام داشته است . كتابهاى هارون در ميان اعراب رواج كامل داشته ، و طب عربى سخت از آن متأثّر شده است « 2 » . در ميان ايرانيان نيز معدود افرادى بودند كه كتب خود را به زبان يونانى مىنوشتند تا هم تفاخر علمى نمايند و هم انتقال علوم به عالم غير اسلام بود . شايد مؤلف اين كتاب نيز از جملهء همين افراد بوده ؛ چه همچنان كه از نام وى در مقدّمهء كتاب برمىآيد ، ظاهرا ايرانى مسلمان بوده كه كتابى در طبّ به يونانى نوشته است ، و بعد از وى توسط زكرياى رازى - هرچند جاى ترديد هست - به فارسى ترجمه شده است . رازى از ديدگاه اروپاييان دكتر زيگريد هونكه ، در كتاب ارزشمند فرهنگ اسلام در اروپا دربارهء رازى مىنويسد :

--> ( 1 ) . به گفتهء جورج سارتن ( مدخل ، ج 1 ، ص 479 ) رسالهء قابلگى پل مفقود شده و اين كه مؤلف كتاب لقب « القوابل » [ - ماماها ] را براى حنين آورده است با تركيب زبان عربى سازگار نيست . القوابل به اين صورت نمىتواند نام شخص باشد ، شايد نام كتابى بوده است . ( 2 ) . انتقال علوم يونانى به عالم اسلام ، دليسى اوليرى ، ترجمهء احمد آرام ، ج 2 ، تهران ، جاويدان ، 1356 ، صص 58 - 55 .