ارثماطيقى ( - حساب arithmetic ) و طب را آوردند . « 1 » ابن نديم در فهرست خود اسامى مترجمان از زبان يونانى و سريانى و هندى و نبطى به عربى را ذكر كرده است . « 2 » دانشمندان سير تحوّل و تاريخ ترجمه را به سه دوره تقسيم كرده‌اند : دورهء اوّل از خلافت ابو جعفر منصور تا وفات هارون الرّشيد يعنى از 136 تا 193 هجرى و طبقهء اوّل از مترجمان در اين دوره مىزيسته‌اند از جمله يحيى بن بطريق مترجم مجسطى كه در روزگار منصور مىزيسته و جرجيس بن جبرائيل طبيب كه در سال 148 در قيد حيات بوده و عبد اللّه بن مقفّع كه در سال 143 در گذشته و برخى از كتابهاى منطقى ارسطو را ترجمه كرده است و يوحنّا بن ماسويه كه در ايّام رشيد بوده و متوكّل را نيز درك كرده و عنايت او بيشتر به كتابهاى پزشكى بوده است و سلّام ابرش كه در ايّام برامكه بوده و همچنين باسيل مطران . دورهء دوّم از حكومت مأمون يعنى 198 تا 300 است و اين دورهء طبقهء دوّم از مترجمان است از جمله يوحنّا بن بطريق و حجّاج بن مطر كه در 214 مىزيسته و قسطا بن لوقا بعلبكى كه در سال 220 زندگى مىكرده و عبد المسيح بن ناعمهء حمصى كه در سال 220 در قيد حيات بوده و حنين بن اسحق كه در سال 260 و يا 262 در گذشته و پسرش اسحق بن حنين كه در سال 298 وفات يافته و ثابت بن قرّه حرّانى كه در سال 288 از دنيا رفته و حبيش بن الحسن معروف به حبيش اعسم خواهرزادهء حنين كه در سال 300 وفات كرده است . در اين دوره كتابهاى بقراط و جالينوس و ارسطو و قسمتى از كتابهاى افلاطون و تفاسير اين كتب ترجمه شده است . دورهء سوّم از سال 300 هجرى كه تاريخ وفات حبيش است تا نيمهء قرن چهارم و از مترجمان اين دوره مىتوان از افراد زير نام برد : متى بن يونس كه تاريخ وفاتش مجهول است و مسلّم آنست كه او ميان سنوات 320 و 330 در بغداد زندگى مىكرده است و سنان بن ثابت بن قرّه متوفّى 360 و يحيى بن عدى متوفّى 364 و ابو على ابن زرعه كه از سال 331 تا 389 مىزيسته و هلال بن هلال حمصى و

--> ( 1 ) . الفهرست ، ص 304 . ( 2 ) . الفهرست ، ص 305 - 304 .