هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
20
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
دليل حبس 2 ساله وى - كه ظاهرا در حوالى 16 رمضان 1308 ه . ق . آغاز و در 30 ربيع الثانى 1310 ه . ق . پايان مىيابد - ارتباط با ميرزا ملكم خان بوده است . سيد جمال الدين اسدآبادى از وى به عنوان خردمند نجيب ياد كرده و به نظر مىرسد داراى ارتباطات نزديكى با ميرزا على رضا خان تبيان الملك تبريزى نيز بوده است . وى فردى خانزاده و نويسندهاى چيرهدست ، رفاهطلب ، عياش و زنباره - به حدى كه در عشق يك زن كه هنوز او را نديده ، نامههاى عاشقانه مىنويسد و در سوز فراقش هاىهاى سر مىدهد - و شاهدوست و بسيار بزدل و محتاج تعريف و تمجيد و به شدت محافظهكار است . با وجود سفرهاى متعدد به اروپا ، هيچ نشانى از انديشههاى آزادىخواهى و قانونطلبى و استبدادستيزى در نوشتههاى وى مشاهده نمىگردد . انگليسى و فرانسوى را خوب مىفهميده و ظاهرا اندكى نيز به زبان آلمانى سخن مىگفته است . ملاقات با ادوارد براون و اشاره به حوادثى خاص ( مانند ترور شاه ، مرگ بيسمارك ، قحطى نان ، مرگ مظفر الدين شاه و غيره ) از نكات بارز آثار او مىباشد . ظاهرا يكى از منازل شخصى و خصوصى او در شهر سنندج كردستان قرار دارد . تصحيح دوباره ظاهرا تعداد دفاتر خاطرات فريد الملك افزون بر 10 جلد بوده ، كه تنها 2 دفتر آن در كتابخانه آستان قدس رضوى ( به خط مؤلف ) بوده و بقيه ( به همراه نسخهاى منقح از اين دو دفتر ) نزد خانوادهاش بوده و فرزندش مسعود فريد در سال 1354 ه . ش . گزيده آن را به نام خاطرات فريد انتشار داده است . با احترام به ديدگاه مسعود فريد و صد البته زاويه ديد او در انتخاب و گزينش خاطرات روزانه و حذف و اضافات خاص و مقايسه با دو نسخه خطى موجود ، لزوم تصحيح انتقادى آن ( با توجه به ضرورت ارائه متن اصلى بدون دخل و تصرف و رفع برخى اشتباهات فاحش خاصه در سفرنامه و مهم بودن بخشهاى حذف شده ، و لو آنكه منعكسكننده عياشى و زنبارگى نويسنده باشد ) به شدت احساس مىشد ، به انجام اين مهم ترغيب شدم . تكرار وقايع روزانه در خاطرات روزانه فريد الملك ( در متن نسخه 7306 ) و بىقيدى و فراغ بال او و دوستانش ( اخوان الصفا ) و ميهمانىهاى آنچنانى ، در زمانىكه