6 - 2 غير علمى دانستن تصحيح قبلى . 7 . مهم‌ترين مشكل در تصحيح متون خطى ، به دست آوردن پرينت يا لوح فشرده آنهاست ؛ مثلا يكى از كتابخانه‌هايى كه از بودجه دولت در قم استفاده مىكند ، با اين استدلال كه خودمان داريم سفرنامه‌ها را تصحيح مىكنيم ، از دادن كپى حتى يك برگ يا صفحه اول و آخر اين نسخه‌ها هم خوددارى مىكند . كتابخانه ديگرى نيز در پايتخت ، مصححان را گزينش مىكند و كتابخانه ديگرى در شرق اين مرز و بوم ، آنها را تك نسخه‌اى و نفيس خوانده و حتى اجازه رؤيت ميكروفيلم را هم نمىدهد . در هرصورت ، با ترفندهاى گوناگون قانونى ، توانسته‌ام سفرنامه‌هاى موجود در كتابخانه‌هاى رضوى مشهد ، ملى تهران ، ملك ، كاخ موزه گلستان ، مدرسه عالى سپهسالار ، مجلس شوراى ملى و سناى سابق ، مركز تحقيقات ايران و پاكستان در اسلام‌آباد ، مركز احياى ميراث اسلامى و مسجد اعظم قم را به صورت لوح فشرده تهيه كنم . 8 . در نمايه‌سازى و استخراج فهرست اعلام سفرنامه‌ها ، دو راه حل وجود دارد : 8 - 1 نمايه‌سازى در پايان سفرنامه 8 - 2 استخراج اعلام در پايان هر مجموعه روش اول ، كه يادگار انتشار مقالات تاريخى در فصلنامه غنى و پرارزش « بررسىهاى تاريخى » - غنىترين مجله تخصصى تاريخ به زبان فارسى ، از آغاز تا امروز - است ، به دليل آن‌كه هم بر حجم كتاب مىافزود و هم محققان را دچار سردرگمى مىكرد و بهرهء چندانى از منظر يافتن اعلام خاص نداشت ، معقول و منطقى به نظر نرسيد . در روش دوم ، پژوهشگرى كه مثلا دربارهء يك مكان ( نام واژه جغرافيايى ) تحقيق مىكند ، همان نام واژه را در نامياب جغرافيايى جستجو مىكند و لازم نيست تمام سفرنامه‌هاى يك مجموعه را ، تك‌تك بررسى كند . 9 . از تكنولوژى روز ، يعنى كامپيوتر و اينترنت ، نهايت بهره را برده‌ام از جمله در موارد زير : 9 - 1 لوح فشرده فرهنگ‌نامه‌هاى فارسى ، انگليسى ، عبرى ، عربى و فرانسوى . 9 - 2 تصحيح از روى لوح فشرده نسخه‌هاى خطى .