پس ، بعد از مدتى ، با زحمت و حدس صائب ، راه پيدا شد . منزل نوزدهم : زعفرانلو 2 ساعت از دسته رفته ، به زعفرانلو « 1 » رسيديم . پنج فرسخ راه بود . ريگسار و راه خوبى داشت ، كه با همهء بارش روز ، به جهت گل اذيتى نشد . [ در ] آن‌جا كاروانسرايى « 2 » بود [ كه ] تازه تعمير شده ، ولى بعد يك برج [ از ] آن باز شكسته است . در نزديكى چاپارخانهء آن‌جا ، مهمان‌خانهء مختصرى بود كه مرحوم حاجى حسام السلطنه بنا كرده ، [ در ] آن‌جا منزل شد . جاى خوب دربسته و مخصوص [ بود ] . حوضى در وسط داشت . چادر [ را ] هم كنار حوض زده بوديم . [ در ] آن‌جا نشسته ، مشغول تفكر بودم . مرحوم حاجى حسام السلطنه ، فاتح هرات ، سال‌ها [ در ] اين طرف‌ها با تسلط و اقتدار حكومت كرده است . حالاها نزديك است بالمرّه « 3 » از خاطرها فراموش شود . شاهزادهء عاقل ، رشيد [ و ] غيورى بود . حال وفات كرده [ است ] . رحمة الله عليه . بيت هان اى دل عبرت‌بين ، از ديده نظر كن هان * ايوان مداين را آئينهء عبرت دان « 4 » از راوى معتبر شنيدم سالى كه آن مرحوم به مكّه معظّمه مشرف شده بود . در عبور از اسلامبول و ملاقات به اعلى حضرت سلطان صحبتى از شيخ عبيد اللّه و خرابىها و بدطورىهاى او شده بود . شنيدم شاهزادهء معظم به عرض سلطان رسانده [ است ] شيخ عبيد اللّه در سر حدات ايران كه بناى « شرارت » و « طغيان » گذاشته و خاك شما را مأمن خود قرار داده و

--> ( 1 ) . امروزه به آن زعفرانيه مىگويند و در طول تاريخ به نام‌هاى زعفرانى و زعفران‌لو معروف بوده است . اين روستا از توابع شهرستان سبزوار بود . و تا اين شهر 37 كيلومتر فاصله دارد . « ده آبادى است . كاروانسراى از قديم دارد . قنات آبى از پشت كاروانسرا مىگذرد . خود زعفرانى قلعه و سكنه ، آبادى و حمام دارد . زراعت كمى دارند . آبش از قنات است . آب‌انبارى دارد . سابقا از بناهاى قديم كاروانسراى بزرگى داشت كه خراب شده بود . در صدارت ميرزا آقا خان ، مصالح رباط خراب را برداشته ، كاروانسراى بزرگ تازه ساخته‌اند . » ( سفرنامه سيف الدوله ، 302 ) ( 2 ) . كاروانسراى زعفرانيه با قدمت صفوى - قاجاريه به شماره 1696 در تاريخ 17 آذرماه 1364 ه . ش . در فهرست آثار ملى كشور ثبت شده است . آب‌انبار اين كاروانسرا توسط محمد ناصر خان ظهير الدوله ساخته شده و داراى 2 بادگير است . ( بناهاى عام المنفعه ، 99 ) . ( 3 ) . بالمره ( be - l - marra ) ، يكباره . ( 4 ) . بيت از خاقانى شروانى است .