هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
438
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
اين سفرنامه ، داراى اهميتى فوق العاده در تاريخ ايران است ، چراكه بىپرده از رذالت ، عياشى ، خوشگذرانى ، شهوترانى ، ستمپيشگى و زنبارگى عباس ميرزا قاجار سخن مىگويد ؛ و چون از زبان نديم و همدست امين و مورد اعتماد او اين كلمات جارى شده ، در صحت وقوع آنها هيچ شك و شبههاى وجود ندارد . مؤلف از ديگر شاهزادگان و درباريان معاصر ، مانند بهمن ميرزا ، ميرزاى آقاسى ، طهماسب ميرزا و ديگران نيز ياد مىكند و ظاهرا اين رساله را براى برادرزادهاش ارسال كرده ، چنانچه در جاىجاى آن از عبارت « يا بن اخى » استفاده مىنمايد . در حوادث 23 رجب از زمينلرزه شديد ( احتمالا در منطقه ماكو ، مرند و جلفا ) ياد مىكند ، اما چون در روزهاى بعد از صدمات ، خسارات و ويرانىهاى اين واقعه سخنى به ميان نمىآورد ، به نظر مىرسد از زمينلرزههاى مهم تاريخى منطقه به شمار نيامده است . زمينلرزه مهيب 2 ژوييه 1840 م . ماكو - آرارات « 1 » ، چون 7 سال پس از مرگ عباس ميرزا رخ داده ، نمىتواند همان واقعه 23 رجب قلمداد گردد . بنابراين ، تاريخ نگارش اين سفرنامه ، پس از جنگ دوم ايران و روس ( 1241 - 1243 ه . ق . ) و قبل از 1249 ه . ق . مىباشد ، يعنى در فاصله سالهاى 1243 تا 1249 ه . ق . / 1827 تا 1833 م .
--> ( 1 ) . تاريخ زمينلرزههاى ايران ، 181 - 184 .