هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
203
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
« ابراهيم خان » ، كه 2 روز قبل مرخص شده ، به « مشهدسر » رفته بود ، اينجا به حضور آمد . چون بلوك « پازوار » و « مشهدسر » سپردهء به اوست ، مرخص شده ، به آنجا رفته بود . در نزديك جسر « فرىكنار » ، « الله قلى خان » مباشر گمرك « مشهدسر » ، كه آدم سياه چردهء قصير القامهاى است و « آقالرآقا » ، ساكن « فرىكنار » ، كه مردى « كدخدامنش » و « ارباب » و در اين حوالى خيلى « معتبر » است ، با جمعيت زيادى ، از مرد و زن ديده شدند . « آقالرآقا » ، پيرمرد ريشبلند ، گوش بزرگ [ و ] گردن كلفتى است . مردم اينجا ، از مرد و زن ، مثل مردم شهر « خوشلباس » هستند . اهالى اينجا ، كشت و زرع ندارند . كسب و راه معاش آنها ، منحصرا از راه « صيد ماهى » و « شيلات » و شكار « طيور دريايى » و « مرغابى » است . در « محمودآباد » ، قدرى از سر كوه دماوند پيدا بود ، اما از « فرىكنار » ، نصف آن كوه ، با نهايت جلوه و شكوه پيداست . در كنار درياى « فرىكنار » ، ريگهاى الوان مختلف بسيار دارد . اگر جمع بكنند و تراش بدهند ، مهرههاى بسيار نفيس مىشود . دريا ، امروز طورى كم موج و آرام بود ، كه مثل درياچهء « سلطنتآباد » به نظر مىآمد . پنجشنبه ، بيست و هفتم [ رمضان 1292 ه . ق . ] بايد به « مشهدسر » « 1 » رفت . گفتند 2 فرسخ راه است . سوار كالسكه شده ، رانديم . چشم ما ، الحمد لله خوب است . تمام راه را با كالسكه رفته ، رسيديم به « مشهدسر » . جسر چوبى بسيار طولانى ، بر روى رودخانه « بابل » ساختهاند . من پياده عبور كردم . كاروانسرايى كه « امين الملك مرحوم » به حكم ما ساخته بود ، در كنار اين رودخانه واقع است . يك برج آنرا ، طغيان آب خراب كرده ، جاهاى ديگرش هم تعمير لازم دارد . قرار شد اين [ را ] « امين الملك » مرمّت نموده ، به اتمام برساند .
--> ( 1 ) . « مشهدسر يعنى شهادتگاه سر ، عبارت از امامزادهاى است موسوم به امامزاده ابراهيم . مىگويند برادر امام رضا - عليه السّلام - است و سر آن امامزاده اينجا دفن است . كرامات زياد از او ديدهاند . بقعه بزرگى دارد . . . مشهدسر ، بندر بارفروش است و از اينجا تا بارفروش 3 فرسخ است . » ( روزنامهء اعتماد السلطنه ، 34 )