پدرش ، زين العابدين شيروانى ) دارد . بيش از 200 صفحه از جلد سوم اين كتاب ، به زندگىنامهء خود نوشت و نيز سفرهاى دور و درازش اختصاص دارد . اگر اين بخش به صورت كتابى مستقل و با نام « سفرنامه » تدوين و انتشار يابد ، يكى از بهترين سفرنامه‌هاى عصر قاجار محسوب مىگردد . روش « خاطره‌نگارى » و « سفرنامه‌نويسى » عصر ناصرى - كه گفته مىشود توسط شاه قاجار ابداع گرديده است - و بيشتر به شكل نگارش وقايع و رخ‌دادهاى روزانه ( روزنامهء يوميه سفر ) ارائه شده ؛ در آثار « نايب الصدر شيرازى » به خوبى مشاهده مىگردد . دومين اثر او « تحفة الحرمين و سعادة الدارين » نام دارد ، كه به اختصار « سفرنامهء مكه » هم ناميده مىشود . برخى از تذكره‌نويسان « ديوان شعر » و « سفرنامه هندوستان » را از ديگر تأليفات وى برشمرده‌اند . كتاب « جنگل مولا » « 1 » نيز از آثار منسوب به اوست ، كه ظاهرا هنوز به زيور طبع آراسته نشده است . تحفة الحرمين اين كتاب در ربيع الاول 1306 ه . ق . ، درحالىكه نويسندهء آن 36 ساله بوده است ، در هندوستان و در شهر « ممبائى » - كه در آن روزگار « بمبئى » ناميده مىشد - به رشتهء تحرير درآمده است . نخستين بار ، با خط نستعليق و به كوشش « ميرزا محمد شيرازى ملك الكتاب » در 22 جمادى الاول 1306 ه . ق . و كمتر از 2 ماه از تاريخ نگارش آن ، در 312 صفحه 15 سطرى ( به‌جز صفحه معرفى ، صفحه آغاز و پايان كتاب ) در « بمبئى » - و ظاهرا در دار الحكومه - انتشار يافته است . همين كتاب ، ظاهرا يك‌بار ديگر در سال 1313 ه . ق . و با تقريظ « محمد حسين ذكاء الملك فروغى » وزير نظر مؤلف و بدون هيچ تغييرى در تهران ، به صورت گراور شده و چاپ « سنگى » منتشر گرديده است . نام آن « تحفة الحرمين و سعادة الدارين » بوده ، كه در همهء فهرست‌ها به همين نام اشاره شده است « 2 » و مأخذ همهء آنها چاپ سال 1306 ه . ق . بوده است . همين كتاب در

--> ( 1 ) . جنگل مولى ، سفرنامه‌اى است از زنجان به قم ، در سال 1335 ه . ق . ( معرفى چند نسخه خطى ، احمد منزوى ، 1 / 167 - 168 ) . ( 2 ) . فهرست كتابهاى چاپى فارسى ، خان بابا مشار ، 1 / 1202 ؛ الذريعه الى تصانيف الشيعه ، 2 / 426 ؛ فهرست نسخ خطى ، احمد منزوى ، 1 / 69 و با نام سفرنامه مكه ، در فهرست نسخ خطى ، 1 / 125 ؛ فهرست كتب خطى كتابخانه ملى تبريز ، 1 / 1044 .