هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )

90

سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )

روز شانزدهم ، روز سه‌شنبه [ 2 محرم 1252 ه . ق . ] 3 ساعت و نيم بعد از طلوع آفتاب ، حركت كرديم . راه به سمت جنوب است ، در كنار رودخانه « هراز » ، در « كوهسار » و « سنگلاخ » و تنگ و بد . در بين راه ، دو « پل » بود بر رودخانه « هراز » ، كه از چوب ساخته‌اند . يكى از آنها را « حاجى على مشائى آملى » « 1 » بنا كرده [ است ] . توجّهى كه سلاطين سابق در تعمير اين راه فرموده‌اند ، به سبب « باران » و « زلزله » و عدم تعمير سلاطين لاحق به كلى منهدم شده ، كه اثرى نمانده و معبر نيست . « 2 » [ قارو ] اين منزل ، 4 فرسخ است . 2 ساعت به غروب مانده ، وارد منزل « قارو » « 3 » شديم . در عرض راه ، « آبادى » و

--> ( 1 ) . در آمل محله‌اى وجود دارد به نام مشائى محله با يك حمام و دو تكيه . مشايى ( mos ? ai ? ) محله داراى تكيه‌اى قديمى بوده كه نوسازى شده و حمام قديمى كه آن نيز در بازسازى از بين رفته است . ( 2 ) . ملگونوف مىنويسد : « در مسير راه چند كاروانسراى خرابه و دو پل چوبى و يكى سنگى است . پل سنگى از طغيان آب خراب شده است . راه به كارى مىرود . . . در اين مسير تعداد 6 پل چوبى بر هراز است كه بايد از آنها گذشت . » ( سفرنامه ملگونوف ، 131 ) ( 3 ) . احتمالا همان كارى است كه در مسير آمل به اسك قرار دارد . « در كارى غارهايى است كه مسافران در آن اتراق مىكنند و سپس به دهات اميرى مىرود . ( سفرنامهء ملگونوف ، 131 ) . در نقاط مختلف بالا لاريجان در ميان بندها و پرتگاهها اتاق‌هايى در سنگ تراشيده‌اند . در هيچ‌يك از نقاط ايران اين اتاق‌ها تا اين حد متمركز نيستند . اين اتاق‌ها از كوه « كاروان » در شمال دهكده « اسك » شروع شده و به زير « برج بيامه‌سى » ختم مىگردد . اغلب آنها به نام « كافركلى » يعنى « غار كافر » خوانده مىشوند . ( از آستارا تا استارآباد ، 3 / 415 ) اعتماد السلطنه شرحى درباره اين كافر كلىها ارائه مىدهد . ( كتب كتابخانه بيوتات سلطنتى ، 2 / شماره 726 / 29 الف ) . دمورگان طرح‌هاى داخلى بعضى از اين كافر كلىها را داده است . ( هيئت علمى فرانسه در ايران ، نقل از سفرنامه ملگونوف ، 335 ) . برخى معتقدند اين روستا همان كاهرو