سپهسالار « 1 » به ييلاق كلوش « 2 » و غيره نرفته يك سر به استرآباد « 3 » رفته ، گرماى تابستان آن جا را ديده و صدمهء زياد از كثافت هواى استراباد كشيده‌اند ؛ تا اين‌كه قشون دولتى وارد استراباد گرديد ، زمستان را مانده و خدمات اترك « 4 » و گمش‌تپه « 5 » را تمام نموده ، در مراجعت قشون دولتى ، باوجودى كه از اين فوج قريب [ به ] 100 نفر سرباز تلف شده و خودشان كمال فلاكت را داشتند و بسيار « بىلباس » و « گرسنه » شده بودند ، باز اين فوج را با دو فوج تهران [ و ] همدان در استراباد گذاشتند . تابستان « اودئيل » « 6 » هم ناخوشى بسيار به ميان آن سه فوج افتاد و فلاكت‌شان زياده از حد شد و سرباز سه فوج به ستوه رسيد . در اواخر ماه ربيع الثانى ، دو فوج تهران و همدان شورش كرده ، به طرف چادر مصطفى قلى خان سرتيپ همدانى يورش بردند . چون جاى اردو در ميان دره واقع [ بود ] و چادر چاكر در سر راه بود و سربازان 2 فوج ، اول چادر چاكر را سنگ‌باران كردند و انداختند . در اين بين ، سرباز فوج اردبيل و مشكين كه از اين حالت اطلاع يافتند ، محض

--> ( 1 ) . ميرزا محمد خان قاجار دولو فرزند « امير خان سردار » ، يكى از افسران طرفدار سلطنت « محمد شاه » بود كه در سال 1250 ه . ق . براى سركوبى « حسينعلى ميرزا فرمانفرما » ، همراه با سپاه اعزامى به « فارس » گسيل شد . در سال 1268 ه . ق . در حالى كه « كشيكچىباشى » بود ، حكومت دامغان و سمنان نيز به وى محول گرديد . در سال 1275 ه . ق . به « وزارت جنگ » و لقب سپهسالارى نايل آمد . در 1281 ه . ق . صدر اعظم شد و در 1283 ه . ق . به حكومت و توليت آستان قدس رضوى منصوب گرديد . « اعتضاد الملك » و « اعتضاد الدوله » پسران نامبرده ، داماد ناصر الدين بودند . وى در 1284 ه . ق . درگذشت . ( شرح حال رجال ايران ، 228 - 232 ؛ سفرنامه سديد السلطنه ، 97 ، 178 ؛ القاب رجال دورهء قاجاريه ، 75 ؛ صدر التواريخ ، 250 - 251 ، شرح و زندگانى من ، 1 / 103 ) . ( 2 ) . در اصل : كلبوش ، كه همان كالپوش ( Kalpush ) است . ( 3 ) . استراباد ( estrabad ) يا استارباد ، كه برخى مىگويند در جاى قصبهء استرك Astarak بنا شده است . ابو الفدا نام آن را از استر Astar دانسته و عده‌اى هم به زن كيخسرو نسبت مىدهند . امكان دارد الههء « ايشتر » يا « استر » ملكه يهودى خشايار شاه هخامنشى در نام اين شهر مؤثر باشد . امروزه گرگان ناميده مىشود . شهر گرگان در آبان‌ماه 1385 ه . ش . 772 ، 73 خانوار و 438 ، 274 نفر جمعيت داشته است . ( 4 ) . اترك ( Atrak ) رودى است به طول 535 كيلومتر كه در قلعهء « چات » مرز ايران و تركمنستان رود « سوبار » به آن پيوسته ، وارد « درياى خزر » مىشود . ( 5 ) . گميش‌تپه ( Gomish tappeh ) يا گميشان ( Gomishan ) شهرى است از توابع شهرستان بندر تركمن استان گلستان ، در 6 كيلومترى ساحل درياچه خزر ، كه در آبان‌ماه 1385 ه . ش . 3244 خانوار 952 ، 15 نفر جمعيت داشته است . ( 6 ) . اودئيل ( ud - il ) ، سال دوم از سال‌هاى دوازده‌گانهء تركى ، سال گاو .