هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
658
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
اين باغ هم از آثار و موقوفات امام ويردى خان است . صبح سهشنبه ، 10 شوال [ 1300 ه . ق . ] روانهء قدمگاه شديم . مسافت 5 فرسخ است . تمام اين فاصله ، [ به ] خصوص نصف اوّل آن ، بىنهايت خرّم و آباد و خوشهوا و دهات به هم پيوسته است ، كه از هريك تا ديگرى ، غالبا به قدر يك تيررس بيشتر فاصله نيست . مزارع و املاكشان ، كه متصل و بدون حايل است . تمام اين آبادىها به كثرت اشجار و انهار و صفاى ظاهر موصوف [ هستند ] و در يكى از اين قرى گنبدى از دور مشاهده شد . گويند مشهد يكى از اولاد ائمه [ است ] و كاشىهاى معرّق او از بهترين صنايع قديمه است . [ قدمگاه ] بالجمله ، 4 ساعت از آفتاب گذشته ، وارد منزل شديم . در قريهء قدمگاه ، سنگى است كه اثر دو پاى مقدس بر آن است . گويند جاى قدم حضرت امام ثامن - عليه السّلام - است . عمارتى بر 8 ضلع بر آن ساخته و گنبدى عالى بنا نهادهاند . كتيبهء گنبد كاشى معرّق و به اسم شاه سليمان صفوى است ، كه در سنه 1091 [ ه . ق . ] بناى اين عمارت نموده ، كاشى بيرون عمارت تمام معرق است و ازارهء آن سنگى كه در نهايت خوبى حجّارى نمودهاند ، و داخل رواق ازارهء كاشى دارد ، كه معرق نيست ؛ ولى قلم تذهيب در آن برده ، بهطورى ظريف ساختهاند ، كه بهتر از آن نمىشود . در مقابل 4 ايوان اين عمارت ، 4 حوض ظريف و در شرقى آن حوضخانهاى است كه در حقيقت چشمهء آبى است در آن مجتمع و زمزم اين حرم است . گويند از جاى عصاى امام - عليه السلام - اين آب ظاهر شده ؛ باغى كه اين عمارت در آن واقع است ، خيلى مصفا و منزّه و به چنارهاى عظيم و درختان كاج 200 ساله مزين است . نارون هم در اين باغ ، بر خلاف ساير منازل موجود است . انگور و نان و ساير مأكولات در نهايت خوبى است . رباطى وسيع نيز از آثار صفويّه برجا و موجب خلود نام نيك آنها است ، ولى در امتداد اين 209 سال ، كاشىهاى بالاى گنبد ، فوقالعاده ريزش كرده ، و كاشىهاى