چه « ريباس » « 1 » آن در اقطار زمين مانند ندارد . دو رطل « 2 » و سه رطل و گاهى به 5 رطل وزن آن مىرسد و رنگ سفيد صافى مانند شكوفه دارد و مراد از « بقل » گل خوردنى است كه از اين بلد به تمام آفاق مىبرند ، براى هديهء پادشاهان و يك رطل از آن در مصر به يك دينار فروخته شده و محمد بن زكريا « 3 » در خواصّ آن مبالغت فرموده [ است ] . ابو طالب مأمونى گويد : خذلى من البقل فناك الّذى * منها خلقنا و اليها نصير كانّه للعين لمّابدا * احجار كافور عليها عبير و معادن فيروزهء آن‌جا را گويند چاهها بود و كژدم بسيار در آن ظاهر شده ، مانع انتفاع كثير شد . پس از آن‌كه غزان بر سلطان سنجر بن ملكشاه سلجوقى طغيان نموده ، وى را اسير گرفتند ، در سنهء 548 [ ه . ق . ] به نيشابور آمدند و اهل نيشابور با آن سپاه قتالى سخت نمودند و بالاخره به طول محاصره شهر را مسخّر داشته ، به قتل عام و تخريب و هدم ديار پرداختند . معدودى از بقيّة السلف « 4 » و فراريان به شادياخ « 5 » كه در جنب شهر قديم بود ، رفته ، به آبادى و ساختن بارهء آن كوشيده ، اندك زمانى شهرى نيكوتر از نخستين برآوردند و شهر اصلى ، محلّ « بهايم » و « وحوش » شد و در سنه 618 [ ه . ق . ] تاتار بر اين شهر

--> ( 1 ) . ريواس . ( 2 ) . رطل ( ratl ) ، واحدى است براى وزن و آن برابر 12 « اوقيه » و مساوى 84 « مثقال » است . ( 3 ) . ابو بكر محمد بن زكريا بن يحيى رازى ، دانشمند ، پزشك و داروساز نامدار ايرانى ، كه در ماه شعبان 251 ه . ق . / 865 م . در « رى » زاده شد و پس از 62 سال زندگى در سال 313 ه . ق . يا 323 ه . ق . 925 يا 935 م . در زادگاهش درگذشت . زكرياى رازى در زادگاهش به تحصيل فلسفه ، رياضيات ، نجوم و ادبيات پرداخت و در كهن سالگى به تعليم پزشكى مشغول شد . اين فرزانهء نام آشناى سنّى مذهب تاريخ ايران و كاشف « الكل » ، داراى كتابهاى متعددى است ، از جمله 1 . السيرة الفلسفيه 2 . الحاوى 3 . المنصورى 4 . الشكوك 5 . من لا يحضره الطبيب 6 . دفع مضار الاغذيه ( فرهنگ فارسى معين ، 5 / 4246 ) ( 4 ) . بازمانده سپاه پس از هزيمت و شكست ، باقى ، بقيه ، مانده . ( 5 ) . شادياخ ( shadyax ) يا شادخ در سمت راست نيشابور واقع بود و پس از ويرانى نيشابور به سال 548 ه . ق . شادياخ جاى آن را گرفت . شهر قديم نيشابور ، به شماره 2869 در 16 آبان‌ماه 1379 ه . ش . در فهرست آثار ملى ايران ثبت شده است .