هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
64
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
روز هفتم ، روز يكشنبه ، [ 23 ذى حجة الحرام 1251 ه . ق . ] [ زيرآب ] يك ساعت بعد از طلوع آفتاب ، عازم منزل « زيراب » « 1 » شديم . در زير « سرخ رباط » برجى از قديم باقى است ، مشهور به « برج گبر » « 2 » . اول زراعت برنجكارى را در اين منزل ديديم . همهجا ، راه كنار رودخانهء « تالار » بود و از هر درّه « سيل » و « آب برف » از بلندىها به رودخانه داخل مىشد . هوا « ابر » و « ميغ » داشت [ و ] تاريك بود . هروقت كه هوا صاف مىشد ، درختها و جنگلها نمايان مىگشت و نهايت صفا [ را ] داشت . در طى اين طريق ، به « خيابان شاه عباس » رسيديم . در هر نيم فرسخ چند خانوار ساكن بودند .
--> ( 1 ) . زيراب , ( Zirab ) كه به شكل « زيرآب » هم نوشته مىشود ، شهرى است از توابع شهرستان سوادكوه ، كنار رودخانه تالار و سر راه فيروزكوه به شاهى ( قائم شهر ) ، كه شهرى جنگلى و داراى معدن زغال سنگ است . آثار تاريخى آن عبارتند از امامزاده عبد الحق كه بنايى است نوساز با مسجدى بزرگ متصل به آن ، ضريح مشبك مرقد آنكه كاشىكارى است تاريخ 15 جمادى الثانى 1211 ه . ق . را دارد . صندوق و درهاى اين امامزاده آثار تاريخى و باستانى هستند ( تاريخ مازندران ، 2 / 370 ) ؛ امامزاده ابو طالب كه ضريح آن را استاد صلح مهرانى در 1012 ه . ق . ساخته است . اين شهر در آبانماه 1385 ه . ش . 4768 خانوار و 388 ، 18 نفر جمعيت داشته است . ( 2 ) . برخى آن را برج ديوكلى ، در راستوپى بر سر دوراهى سرخآباد كنار جادهء ورسك به پل سفيد مىدانند كه برجى است قديمى از سنگ و گچ بر سر چكادى منفرد ، كه هشت ضلعى به قطر 4 و ارتفاع خود 5 / 3 متر با كنگرههاى مستطيل است . اطراف آن گورستانى بوده كه گفته مىشود بيشتر جمجمهها سوراخ و اثر تير در آنها بوده است . برخى نيز آن را برج پير شهريار در روستاى « لمرز » راستوپى سوادكوه بر كنار جادهء دانستهاند كه برجى است گرد با بامى كلهقندى كه گور مدفون ناشناخته آن در دل سنگ تراشيده شده است .