پيشگفتار سفرنامه خراسان . گزارش سفر « ناشناسى » است كه از 3 رمضان تا 21 شوال 1300 ه . ق . ، به قصد ديدار از شهر مشهد ( مركز خراسان رضوى ) از تهران حركت كرده و منازل راه ، با وقايع آن زمان ( از جمله مرگ امين السلطان ، بحران انجيربيك دزد در مشهد هم‌زمان با ورود ناصر الدين شاه قاجار ) و آثار تاريخى روستاها و شهرها به تحرير درمىآيد . نثر اين كتاب بىتكلف بوده و از معدود سفرنامه‌هاى عصر ناصرى است ، كه نگارنده آن هيچ مقام و منصب دولتى نداشته است . چون در صفحه 29 كتاب ، غزلى از حيرت نامى ثبت شده و در حاشيه آن آمده است : « در بلده پونه از بلاد هندوستان تحرير شد » ، اين تصور پيش آمده كه اين كتاب را خود حيرت نگاشته است . در ميان نامداران دوره تاريخى ، به دو حيرت برمىخوريم : اول : ميرزا اسماعيل حيرت ، پسر محمد على خان تهرانى ، كه در 1254 ه . ق . متولد شده و در سن 62 سالگى در سال 1316 ه . ق . در شهر مامباى هندوستان بدرود حيات گفته و در گورستان ايرانيان اين شهر به خاك سپرده شده است . آثار وى عبارت است از : 1 . تاريخ سرجان ملكم ( ترجمه ) ، كه چاپ سنگى آن دو بار در مامباى انتشار يافته است .