يك ساعت از ظهر گذشته ، رسيديم به « روسچوك » ، « 1 » كه كنار « رود دانوب » واقع است . آنجا « كشتى دودى » حاضر بود . نشسته ، رفتيم آن طرف رود ، كه خاك « رومانيا » « 2 » است . كالسكهء بخار « اكسپرس » به اصطلاح « سريع السير » حاضر بود . نشسته ، به راه افتاديم . اين كالسكه ، ساعتى 60 ميل راه طى مىكرد . در دو سه جا بيشتر زيست « 3 » نكرد . شب را در كمال استراحت خوابيدم . هوا « خنك » و « باطراوت » بود . از « جورجيا » « 4 » كه سوار كالسكه شديم ، تا اين‌جا ، طرفين راه به قدرى « زراعت » و « باغ » و « جنگل » و « بيشه » و « گل » و « بوته » بود ، كه عقل متحيّر مىشد . يك وجب « باير » ديده نشد . تا چشم كار مىكرد ، « آبادى » و « دهات » متصل مسلسل ديده مىشد . روز دوشنبه ، بيستم [ شوال 1304 ه . ق . ] صبح زود رسيديم به « استويا » « 5 » . خاك « هنگرى » « 6 » 000 ، 78 نفر تقريبا جمعيت دارد ، و صاحب كارخانجات زياد است . اين اراضى هم باز مثل ديروز ، همه‌جا « شاداب » و « سرسبز » بود . درخت « تبريزى » و « زبان گنجشك » ، كه تاكنون در هيچ‌جا ديده

--> ( 1 ) . حاجى پيرزاده ، نام اين شهر را ارس‌چيق يا روس‌چيق مىنويسد و مىگويد : « به لب رودخانهء طونه [ دانوب ] آمده ، به كشتى بخار نشسته . . . نيم ساعت كشتى در رودخانهء طونه حركت نموده ، به اسكلهء ارس چيق رسيديم . . . شهر ارس‌چيق 27 مسجد دارد و حالا مىخواهند 23 مسجد آن را خراب كنند و كوچه و راه بسازند . ارس‌چيق در جزو ولايت طونه بوده ، بعد از محاربهء دولت عثمانى با ارس [ روس ] . . . حالا دولت كوچكى شده كه او را بلغارستان مىگويند . » ( سفرنامه حاجى پيرزاده ، 2 / 69 - 71 ) امروزه اين شهر مرزى « بلغارستان » با « رومانى » را روسه ( Ruse ) مىنامند و 128 ، 162 نفر ( 2001 م . ) جمعيت دارد . ( 2 ) . در اصل : روماليا . منظور جمهورى رومانى است . ( 3 ) . توقف ، ايست . ( 4 ) . گئورگيا يا جورجيا ( Giurgiu ) ، مركز استانى به همين نام در جمهورى رومانى در كنار رود دانوب ، با جمعيتى بالغ بر 997 ، 73 نفر در سال 1994 م . ( 5 ) . امروزه شهرى به نام استويا در جمهورى مجارستان به چشم نمىخورد ، اما چون مسير راه‌آهن كناره دانوب و اروپاى مركزى همچنان بىتغيير مانده است ، غير از « بوداپست » ( پايتخت ) شهرهايى چون Sturovo ( استرادا ) يا Streda ( استروا ) يا Esztergom ( استرگوم ) با اين نام شباهتهايى دارند . نام مهمترين باشگاه ورزشى اين كشور استويا ( استوا ) بخارست است . ( 6 ) . مجارستان ( Hungary ) .