هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
52
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
[ آبسرد ] در جانب راست هم قريب به يك فرسخ ، دهى كه معروف به « آب سرد » « 1 » است ، در دامن كوهى كه فاصل « ورامين » و « دماوند » است ، ظاهر است . از دور ، ده معتبرى نمود . [ جابان ] از « آئينهورزان » به قدر يك فرسنگ كه گذشتيم ، به ده « جابان » « 2 » رسيديم ، كه در كنار راه جانب دست چپ افتاده [ و ] آبى در ميان ده جارى است . روبروى « جابان » ، دست راست راه ، « باغ شاه » « 3 » كه اكنون اسمى از آن باقى است ، به مسافت يك ميدان ، پيداست .
--> ( 1 ) . آبسرد ( Absard ) مركز دهستان « جمعآبرود » بخش مركزى شهرستان دماوند و در ارتفاع 1920 مترى از سطح دريا و سر راه دماوند به ايوانكى قرار دارد . اين شهر كوچك و زيبا و توريستى در 20 كيلومترى مركز شهرستان و در 8 كيلومترى روستاى عينورزان واقع شده و با الحاق آبادىهاى اطراف ، روزبهروز بر وسعت آن افزوده مىشود . اين شهر در آبانماه 1385 ه . ش . 1385 ه . ش . 2438 خانوار و 9865 نفر جمعيت داشته است . ( 2 ) . جابان ( Jaban ) روستايى است از توابع بخش مركزى شهرستان دماوند ، در دامنهء جنوبى كوه زرين كوه سلسله جبال البرز كه جاده قديم تهران - فيروزكوه از ميان اين روستا عبور مىكرد . ارتفاع نسبى آن 2230 متر از سطح دريا است و در يك كيلومترى جاده فعلى قرار گرفته و داراى بافت معمارى سنتى است . در آبان ماه 1385 ه ش . 757 خانوار و 2540 نفر جمعيت داشته است . ( 3 ) . در ضلع شمال غرب روستا تپهاى وجود دارد كه ادامهء آن به صورت يالى به ارتفاعات شمال « جابان » وصل مىشود و در سمت جنوب غرب گورستان ده قرار گرفته است . بر بالاى اين تپه آثار و شواهد قلعهاى ديده مىشود كه اهالى آن را تختشاه مىنامند . قلعه در جهت شرقى - غربى گسترش يافته و طول آن 50 و عرض آن 38 متر است . مصالح عمده بنا از سنگ لاشه و ملات گل بوده و در سطح آن انواع سفالهاى قرمز ، نقش كنده و نقش افزوده و اندكى سفالهاى با لعاب سفيد قبل از اسلام ، اسلامى تا اوايل صفويه به چشم مىخورد . در مركز روستا حمام قديمى جابان وجود دارد كه بخش اعظم آن تخريب شده و متعلق به اواخر دوره قاجار است . ( آثار تاريخى دماوند ، 197 - 198 ) رضا قلى هدايت در سال 1268 ه . ق . مىنويسد : « در پهلوى باغ شاه كه از بناهاى خاقان شهيد مغفور - طاب ثراه - است و مخصوص توقف ايام شكار بنياد نهاده بودهاند ، خيمه برپا كرديم . در ذكر باغ شاه باغى است وسيع با عمارت فوقانى خيابانى فراخ از دروازه الى منتهاى باغ مشتمل بر بيد و صنوبر پيراسته ، از وسط باغ نيز خيابانى ديگر ، چهار طرف خيابان پر [ از ] اشجار مثمره ، تخمينا نيم فرسنگ لختى كمتر دور ديوار آن باغ را مسافت است و ميوه [ ه ] هاى آن در كمال حلاوت و لطافت . خاقان اكبر شهيد آن را بنا فرموده ، روز به نخجيرگاه طرف دلىچاى توجه [ كرده ] و شب در آن باغ مىآسودهاند . » ( سفارتنامه خوارزم ، 13 )