هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )

436

سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )

در « اقيانوس آتلانتيك » سفر نموده ، آن مملكت جمهور وسيع را كه « ينگى دنيا » باشد ، ببينم » . اما بىهيچ دليل و اشاره‌اى ، به « هند » بازمىگردد و سخنى از علّت عدم سفر به اين كشور نمىگويد . به احتمال قريب به يقين ، مسائل خاصى كه در هند رخ داده يا بيمارى وى ، در ناتمام ماندن سفر بىتأثير نبوده است . مشخصات كتاب « احمد منزوى » نام كتاب را در جلد اول فهرست نسخ خطى خود « سفرنامه » مىنويسد ، و « خانبابا مشار » « 1 » هم از آن به همين عنوان ياد مىكند . اين كتاب ، به نام كامل « وقايع مسافرت نواب مستطاب اشرف ارفع و الا مير لايق على خان عماد السلطنه سرسالار جنگ كىسىاىاى به صوب فرنگستان » در سال 1305 ه . ق . / 1888 م . در « دار الحكومه بمبئى هند » منتشر شده است . اين كتاب ، به صورت « چاپ سنگى » ، به خط « ميرزا مهدى شيرازى » در ماه رمضان 1305 ه . ق . / مه - ژوئن 1888 م . به سعى و اهتمام « ميرزا محمد ملك الكتاب شيرازى » در 151 صفحه « خط نستعليق » و « خوانا » ، با چاپ مرغوب ، در شهر تاريخى « بمبئى » انتشار يافته است . در صفحهء نخست كتاب ، در بالاى صفحه ، در سمت راست مهرى به چشم مىخورد ، كه احتمالا به اهداءكننده كتاب تعلق دارد . در نيم صفحه بالاى صفحه اول ، در ميان نقش‌ونگار ، نشان ايالتى « بمبئى » - احتمالا - به چشم مىخورد كه دو سوى آن دو اسب ديده مىشوند . بر روى جلد ، ابتدا عنوان انگليسى كتاب ، « 2 » به‌معناى « سفرهايى در اروپا » و سپس نام و القاب نويسندهء آن آمده است . « 3 » سپس « هو الله تعالى شانه » ، بعد از آن « عنوان فارسى » كتاب و سپس « به سعى و اهتمام اقل الاحباب « ميرزا محمد شيرازى ملك الكتاب » در دار الحكومت بمبئى به زيور طبع درآمد » ، در سطور پايينى نگاشته شده است .

--> ( 1 ) . فهرست كتب چاپى فارسى ، 3 / 3026 ؛ استورى ، 1157 ؛ آصفيه ، هندليست ، 2 / 836 . ( 2 ) . The Travels in Europe . ( 3 ) . Of Nawab Mir Laik Ali Khan ( Imadul saltana ) Sir Salar Jang Bahadur K . C . I . E .