هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
422
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
فورا « نظام » جوان به تدارك تهيهء پذيرائى ميهمانان گرامى مشغول گشت . « نواب لايق على خان » فرزند « مختار الملك » ، كه « تحصيلكرده » و تازهجوان بود ، به جهت اين مأموريت مأمور شد و او شهر را براى پذيرفتن جناب لرد « 1 » [ كرزن ] آراسته و پيراسته كرد ، كه باعث كمال خوشنودى « نظام » گشت . در هردو جانب خيابان ، سربازان صف زده و پليس لازمه اهتمام را به جاى آورد ؛ و به تاريخ [ دوشنبه ] دوم فوريه [ 1884 م . / 6 ربيع الثانى 1302 ه . ق . ] ، « 2 » نائب السلطنه هند ، حضرت « لاردرپن » ، « 3 » با كمال شوكت وارد « حيدرآباد » گرديد . و اين رسم آينده در همهء امارتهاى هند جارى گرديد ، يعنى مسندنشين « راجه » يا « نواب » بايستى در حضور « نائب السلطنه » با نائب او باشد و رسما دولت « هند » اجازه بدهد و او را به فرماندهى بشناسد . بارى ، سر ايستگاه ، « نواب محبوب على خان نظام الملك آصفجاه » ، با جامهء رسمى و حمايل مخصوص ، كه از جانب دولت « انگليس » به او داده شده بود ، با همهء امناى بزرگ و افسران « انگليس » مقيم « حيدرآباد » براى پذيرائى حاضر بود . و هرگاه قطار توقف كرد ، 31 [ گلوله ] توپ شليك و نواب « نائب السلطنه » با لباس رسمى از واگن بيرون خراميد و دست سركار « نظام » را فشرد ، و همراهان طرفين معرفى شدند و جلوس در درشكه چهار اسب به جاى توقف « نائب السلطنه » به حركت درآمد . پس از ديدوبازديد روز سهشنبه ، هفتم شهر ربيع الثانى [ 1302 ه . ق . ] ، اعلان عام داده شد ، كه امروز ، روز جلوس سركار « نظام » است . يك ساعت پيش از ظهر ، دربار منعقد شد . از جانب سركار « نظام » ، 4 تن از امراى بزرگ براى آوردن « فرمانفرماى هند » ، به منزل ايشان رفته و به اتفاق او ، با لباس رسمى ، در درشكهء چهاراسبه ، با كمال جاه و جلال به كاخ سركار « نظام » وارد شدند . « نظام » تا دم درشكه به پيشواز آمد و صداى شليك توپ بلند گرديد . دست به هم داده ، به تالار دربار آمد . گرچه اين كاخ نسبت به ديگر كاخهاى شاهى ، ساده و بىآرايش بود ، ولى « نظام » هاى گذشته ، چونكه در اينجا بر مسند رياست جلوس كرده بودند ، آنجا را انتخاب نمودند .
--> ( 1 ) . در اصل : لارد ( 2 ) . منظور : لرد كرزن . ( 3 ) . براساس كتاب « تقويم تطبيقى 1500 ساله » فرديناند و وستنفلد ، ص 261 ، روز 13 ربيع الثانى است .