هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )

419

سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )

توسعهء كشاورزى انجام گرديد . پس از مرگ « سالار جنگ » ، پسرش « لايق على خان » به نخست‌وزيرى رسيد ؛ امّا پس از اختلافاتى كه ميان وى و « نظام » پيش آمد ، در سال 1304 ه . ق . جاى خود را به « نواب بشير الدوله آسمان‌جاه » از خانوادهء « امير كبير شمس الامرا » داد . « بشير الدوله » نيز در سال 1316 ه . ق . درگذشت و پسر عمويش « نواب اقبال الدوله وقار الامرا » جاى او را گرفت ، امّا پس از شش هفت سال از مقام خود استعفا داد و 6 ماه بعد درگذشت . آخرين نخست‌وزير « حيدرآباد » در دورهء « محبوب على خان » ، مهاراجه كشن پرشاد يمين السلطنه ، متخلص به « شاد » است كه تا سال 1330 ه . ق . در اين مقام باقى ماند . « 1 » « محبوب على خان » در سال 1320 ه . ق . / 1902 م . استان « برار » را در برابر 000 ، 500 ، 2 روپيه در سال به اجازهء انگليسىها داد . سرانجام بر اثر سكتهء قلبى درگذشت و پسرش « مير عثمان على خان » جاى وى را گرفت . « 2 » « محبوب على خان » به فارسى شعر مىسرود و « آصف » تخلص مىكرد . « 3 » يكى از مهمترين اقدامات فرهنگى وى تأسيس كتابخانه آصفيه است . « كتابخانه آصفيّه » ، از كتابخانه‌هاى مهم و معتبر « هندوستان » است ، كه در شهر تاريخى و زيباى « حيدرآباد دكن » واقع شده است . اين كتابخانه در سال 1308 ه . ق . / 1891 م . در زمان « مير محبوب على خان » ، و به كوشش « سيد حسين بلگرامى » و « ملا عبد القيّوم » تأسيس شد . چندى بعد ، حكومت « دكن » آن را جزء تأسيسات دولتى قرار داد و مقرّرى سالانه براى آن تعيين كرد ، و به منظور گسترش مجموعهء كتاب‌هاى آن ، اقدام به خريد كتابخانه‌هاى شخصى نمود . اولين مدير كتابخانه ، « مولوى سيد على حيدر طباطبايى » بود ، كه پس از مرگ وى « مولوى تصديق حسين » ساليان دراز رياست كتابخانه را برعهده گرفت و پس از او پسرش « مولوى عباس حسين » مدير كتابخانه شد . تدوين فهرستى از گزيدهء

--> ( 1 ) . دانشنامه ادب فارسى در شبه‌قاره ، 2188 . ( 2 ) . سخنوران چشم‌ديده ، 4 ؛ مأخذات احوال شعرا و مشاهير ، 149 - 150 . ( 3 ) . تاريخ ادب اردو ، سكسينه ، 1 / 452 - 454 .