هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
404
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
مراجعت نموده ، « عمارات حكومتى » را گردش و تماشا مىنموده ؛ برجى « 1 » بود ، بالاى آن برج رفته ، تمام شهر به قدر 5 فرسخ « بيابان » و حوالى » نمايان بود . چشم انداز خوبى داشت ، ليكن عمارت مخروبه از هم پاشيده [ است ] . يك اندرون را « ميرزا على اكبر خان » تعمير مىنمود و طرح جديد مىساخت . يوم يكشنبه ، ششم شهر ذى الحجه يك ساعت از دسته گذشته ، از « سلطانآباد » حركت نموده ، « ميرزا على اكبر خان » تا بيرون دروازه مشايعت نمود . [ شهرجرد ] تا 2 فرسنگ آبادى نبود . و بعد ، دهى بود « شهرجرد « 2 » » ؛ مال آقاى « مستوفى الممالك » . 60 خانوار سكنه دارد . يك سنگ آب داشت . [ موتآباد ] نيم فرسنگ گذشته ، دهى موسوم [ به ] « موتآباد « 3 » » . [ شهوه ] و يك فرسنگ و نيم گذشته ، دهى بود « شهوه » « 4 » نام ، مال « ذو الفقار خان » پسر « صمصام الملك » . [ كارچان ] نيم فرسنگ گذشته ، آمديم [ به ] « كارچان » « 5 » . ده روى ده بسيار است .
--> ( 1 ) . شايد برج شيشه و عمارت ارگ قديم ( قاجاريه ، ثبت 1076 مورخ 10 خردادماه 1354 ه . ش . ) در خيابان « ادبجو » شهر اراك بوده ، كه متأسفانه چند سال پيش بهطور كامل ويران شد . در اين شهر قلعه حاج وكيل ( قاجاريه ، ثبت 1771 مورخ 26 آبانماه 1375 ه . ش . ) هم هنوز پابرجاست . ( 2 ) . در اصل : شهرجو ، روستاى شهرجرد ( shahrjerd ) از توابع بخش مركزى شهرستان اراك و در 11 كيلومترى شهر واقع شده و كمتر از يك كيلومتر با خط آهن اراك به قم فاصله دارد . ( 3 ) . موتآباد ( Mut - abad ) از توابع بخش مركزى شهرستان اراك بوده ، كه كمتر از 4 كيلومتر با شهرجرد فاصله داشته و حدود 1660 متر از سطح دريا ارتفاع دارد . ( 4 ) . شهوه ( shahveh ) از شهرهاى كوچك تابعه شهرستان اراك كه در 20 كيلومترى مركز شهرستان و كنار راه اراك به قم واقع شده و فاصله چندانى با شهركهاى ملكآباد و قلعهنو ندارد . ( 5 ) . امروزه اين روستا به شهر كارچان ( Karchan ) تبديل شده و در 5 / 22 كيلومترى اراك قرار گرفته است .