هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
391
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
[ زره ] بعد ، از آنجا سوار شده ، رانديم جهت « زره » . « 1 » در راه ، صحراى هموار بسيار خوب سيع ، كه 2 فرسنگ عرض و طول داشت ، لانهء موش زيادى بود ، كه خاك از زمين جهت سوراخ خودشان بيرون آورده ، [ و ] از دور به طريق چادرپوش نمايان بود . خالى از سياحت و تماشا نبود . قريب [ به ] 150 جفت گاو ، مشغول شخم زدن بودند ؛ و آب آن صحرا ، از رودخانهء زره ، نهرى جدا كرده ، مشروب مىنمايند . دهاتهاى بسيار خوب هم در آن جلگه واقع بود . پرسيدم ، گفتند : مال « حسام الملك » « 2 » است . در بين راه ، 4 نفر به چاپارى [ به ] « تهران » مىرفتند . آمديم « زره » . ديدم اسب نيست ، مگر 4 اسب كه از « ولىكرد » آن چاپارها [ را ] آورده بودند . لابد آن اسبهاى « خسته » و « مانده » را سوار شده ، براى « احمد خان » اسب كوچكى كه قدرى از « بز » بزرگتر بود ، آوردند . « احمد خان » گفت : « پدرسوخته ، اين چه اسب است كه دو هزار نمىارزد . از سر تا پا « گر » شده است . » گفت : « و الله ، پارسال اين اسب را 4 هزار خريدم . شما مىگوئيد دو هزار نمىارزد . » بعد ، رانديم به جهت « ولىكرد » . اين راه هم دهات بسيار خوب واقع شده [ است ] . تا رسيديم [ به ] « ولىكرد » ، كه ده « استاد غلامرضاى شيشهگر » است . چاپارخانه نداشت ، مگر 4 ديوار خراب - جاى بسيار كثيف [ ى بود ] . اتاق نشيمن هم نداشت .
--> ( 1 ) . زره ( Zereh ) ، كه ناصر الدين شاه قاجار از آن چنين ياد مىكند : « قريهء زره كه منزل قافله و كاروان است ، سر راه بود . ده معتبرى بود . » ( سفرنامه عتبات ، 39 ) سيف الدوله مىنويسد : « خود زره بسيار ده كثيف پوچى است . در دره ماهور واقع شده است . آب زراعت كمى دارد . چاپارخانه در خارج ده هست . معدن « شبگز » و « كنه » ، خانههاى اين ده است . مردمش تركاند . » ( سفرنامه مكه ، 279 ) . ( 2 ) . حسين خان ( محمد ) قراگزلو ، فرزند على خان نصرت الملك ، كه از سال 1300 ه . ق . به مدت 6 سال از سوى مسعود ميرزا ظل السلطان و به نيابت از وى در كرمانشاهان حكومت كرد و پس از آن تا سال 1307 ه . ق . حكومت آن ناحيه شخصا به وى واگذار شد . بعد از مرگش ، حكومت و لقبش به پسرش زين العابدين خان رسيد . ( شرح حال رجال ايران ، 1 / 404 ؛ تاريخ عضدى ، 205 - 206 ؛ سفرنامه سديد السلطنه ، 338 ) در برخى منابع حكومت وى در كرمانشاه از 1884 تا 1899 م . گزارش شده است . ( فرهنگ رجال قاجار ، 63 - 64 ) .