هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
352
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
پرت شود ، ولى خداوند تفضل فرموده ، صدمه نرسيد . به فاصلهء يك « ورس » از رود « گورك » ، در وسط راه درخت چنار قوىهيكلى است . اهالى « قراباغ » كه همراه بودند ، مذكور داشتند كه مصالحهنامهء دولت عليه « ايران » با « ابراهيم خليل خان » در خصوص « قراباغ » ، در اين موضع منعقد ساخته ، كه الآن هم همان مصالحه در نزد اولاد خان مزبور در « قلعه شوشى » موجود است . و چون در اين مكان كه موسوم به « گلستان » است ، شرايط معاهده و مصالحه منعقد شد ، از اين جهت ، همان « مصالحهنامه » ، موسوم به « گلستان » گرديد . فى الجمله ، بعد از قطع 9 ورس مسافت ، به رودخانهء بزرگى رسيديم كه « گوران » « 1 » گويند ، با كاف فارسى . و در جنب اين رودخانه ، ده مختصرى است كه مسكن طايفهء « گوران » است . و رئيس ايشان « ميرزا آدى گوزل » بود ، كه اين ده را آباد نموده ، سه گنبدى در اين قريه نمايان بود . گفتند : قبور رؤساى گورانها است . و اين رودخانه ، حدّ و سدّى است ما بين خاك « گنجه » و محال « ترتر » « 2 » . محال مزبور ، تا چند سال قبل ، جزو حكومت « قراباغ » بوده ، بعد از آنكه آباد و معتبر شد ، از حكومت « گنجه » مجزى گشته ، حكومت مستقله شد . بعد از طى 3 ورس استانسياى « زيوه » است ، كه در آنجا « كاروانسراى » و « قراولخانه » درست كردهاند . اطرافش پر از اشجار و بيدزار است . بعد از قطع 13 ورس ، از استانسياى « زيوه » « 3 » به قريه « توپال » ، كه ده معتبرى است ، رسيده ؛ از اينجا راه مارپيچ و پست و بلند زياد پيدا نموده ، به مسافت زيادى به رودخانه « ترتر » مىرسد . عرض اين رودخانه زياد و پر سنگلاخ است . پلى ندارد . ابتداى اين رودخانه متصل به كوههايى است كه در نزديكى درياچه گوگجه واقع است . به نوعى آب اين رودخانه ، محيط بر خاك اين محال است ، كه اكثر مزارع محال « ترتر » را مشروب مىسازد و غير از اين رودخانه ، در محال مزبور 66 قنات مشهور است .
--> ( 1 ) . Guran c ? y . ( 2 ) . ترتر . ( Tartar ) شهرى است در استان مرداكرت و در كنار رودى به همين نام در جمهورى ناگورنو قرهباغ ( Nagorno - Karabakh ) ارمنستان . ( 3 ) . احتمالا Zivel ( زيول ) است .