ظهر روز جمعه ، بعد از استخلاصى از اين گيرودار ، رو به راه گذاشتيم و در همه جا آهسته مىرانديم ؛ تا اين‌كه وقت غروب ، به محاذى شهر « اسماعيليه » ، كه « اسماعيل پاشا » فزند « محمد على پاشا » خديو سابق « مصر » در چند سال قبل در زمان اتصال دو دريا اين شهر را بنا و آباد نموده و به اسم خود مسمّى كرده است . هرچند تازه احداث شده ، ولى جاى باصفا و عمارات دلگشا دارد . يك دست عمارت سلطنتى در لب « كانال » بود ، كه خيلى مزيّن و مجلّل ساخته شده بود . شب را كشتى در مقابل آن شهر لنگر انداخت . اگرچه حجاج را اذن خروج به هيچ‌يك از اسكل [ ه ] ها نمىدادند ، ولى قايق‌چ [ ى ] ها ، ما يحتاج اهل كشتى را از « اسماعيليه » به توى واپور آورده ، مىفروختند . « ليمو » و « پرتغال » فراوانى در اين اسكله ديده شد ، كه خيلى ارزان بود . نوزدهم شهر صفر 1297 [ ه . ق . ] طرف صبح ، واپور از محاذى « اسماعيليه » به راه افتاد . پس از اندك حركتى ، باز به خاك نشست . طولى نكشيد كه بدون صدمه الحمد للّه بيرون آوردند . 2 ساعت به غروب مانده ، كشتى وارد ليمان « پورت سعيد » شد . ليمان « پورت سعيد » در انتهاى « كانال » و در اتصال « بحر سفيد » است . [ پورت سعيد ] در وسط شهر جاى وسيعى را عميق و مربّع الشكل حفر كرده‌اند كه چندين واپور مىتواند مجتمعا لنگر بيندازد . در چهار سمت اين ليمان ، با كارخانجات زياد و گمرك‌خانه و قونسول‌خان [ ه ] ها ، كه كلا وكلاء قونسول 7 دولت در اين‌جا مقيم هستند ، به عمارات خود ، دورادور ليمان را مزين ساخته‌اند . 3 روز و 3 شب ، در اين بندر ، كشتى به جهت بيرون آوردن بعضى از مال التجاره « بنگاله » كه اغلب آن « تنباكو » و « پشم » و « پوست » بود ، معطل شد . همهء مسافرين تمامى ايّام توقف را در كشتى محبوس ماندند ، يعنى اذن خروج نمىدادند . اغلب حجّاج راضى بر اين بودند از كرايهء خودشان كه به اسكلهء « بيروت » داده‌اند ، صرف‌نظر نمايند و با كشتى علاحده بروند ، « كاپيطن » تمكين نمىكرد ؛ و سهل است در اين‌جا به وكيل قونسول دولت « انگليس » شكايت كرد كه حجّاج وقتى كه كشتى در وسط « كانال » فرومانده بود ؛ نسبت به من بىاحترامى كردند ؛ و حال آن‌كه كسى به او