هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )

32

سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )

جمادى الثانى 1254 ه . ق . / 9 سپتامبر 1838 م . مفتضحانه دست از محاصره هرات برداشت و بدون هيچ‌گونه نتيجه‌گيرى مشخصى ، سرافكنده به پاىتخت عزيمت نمود . پس از قطع روابط سياسى و بازگشت سفير انگليس به كشورش ، اعضاى هيأت نظامى اين كشور از ادامهء خدمت در ارتش ايران منع گرديدند . « 1 » حسين خان مقدم ( آجودان‌باشى ) معروف به « نظام الدوله » ، كه آجودان‌باشى عباس ميرزا و از تربيت يافتگان حكومتى و داراى نشان و رتبهء سرتيپى و حمايل سرخ و خنجر مرصع و سردار قشون آذربايجان در حمله به هرات بود ، در 23 جمادى الثانى 1254 ه . ق . به‌عنوان نماينده فوق العاده محمد شاه قاجار به لندن اعزام گرديد . وى در نامه‌اى به « وزير خارجه وقت ايران » مىنويسد : « . . . سركار ملازمان كه از امناى دولت عليهء ايران بعضى شكايات فرمودند و در بين محاوره كه مخلص جواب‌هاى حسابى و مسكت « 2 » مىگفت ، بالاخره خود اذعان نمودند كه اكثرى از آنها من جمله حكايت خانهء مستر تاد و سر هنرى سيمون « 3 » و تتمهء مواجب معلمين انگريز « 4 » و غيره جزئيات بوده و رفع آنها به آسانى تواند بود ، بلكه مايهء نقار « 5 » و رنجش فيما بين دولتين عليتين نخواهد گشت ، اما عمدهء مايهء شكايت اين دولت از دولت ايران دو فقره است : اول ، واقعهء چاپار ؛ دويم ، حركت موكب همايون به سمت هرات . » « 6 » وى در جاى ديگر ، به ذكر اصل مطلب و پاسخ به آن مىپردازد : « مطلب چهارم ، مدتى قبل بر اين ، در تهران خانه [ اى ] كه به باغ ايلچى دولت ايران نزديك است ، اعليحضرت شاهنشاهى ايران اختيار آن خانه را به تاد صاحب انگريز

--> ( 1 ) . اسنادى از روابط ايران و انگليس در عهد محمد شاه قاجار ، 24 . ( 2 ) . خاموش‌كننده ، ساكت‌كننده . ( 3 ) . ظاهرا منظور ژنرال بارتلمى سمينو , ( General B . Semineau ) كه در سال 1236 ه . ق . به نقشه‌بردارى آذربايجان پرداخت و در دستگاه عباس ميرزا خدمت نمود و از سال 1241 تا 1266 ه . ق . به‌عنوان مهندس نظامى در ارتش ايران فعاليت نمود و امير كبير او را از خدمت نظامى معاف كرد . وى در جنگ‌هاى هرات همراه محمد شاه قاجار بود و سرانجام در سال 1268 ه . ق . در تهران درگذشت . ( 4 ) . انگلستان . ( 5 ) . كينه ، عداوت ، دشمنى ، ستيز ، كدورت ، كشمكش ، نزاع ، جدال ، آزردگى . ( 6 ) . شرح مأموريت آجودانباشى ، 410 .