[ 2 ] صنفى ديگر « گرجىها » و « منگريل‌ها » هستند ، كه به زراعت مشغولند . [ 3 ] و جمعى از « ارمنى » و « جهود » به امر تجارت اشتغال دارند . [ 4 ] از اهالى دولت عليّه « ايران » ، عدّه [ اى ] مشغول تجارت هستند . عمده‌ترين اينها ، تجار « تهران » و « تبريز » و « رشت » مىباشد . تجارت آنها « چاى » « 1 » و « قند » و « ابريشم » است . [ 5 ] « عثمانىها » مشغول به « زراعت » و « فلاحت » و « توتون‌فروشى » و « نانوائى » هستند . [ 6 ] سنگ‌تراش‌ها و معدن‌چىها ، از اهل « يونان » است . [ 7 ] از تبعهء « فرانسه » و « ايتاليا » و « نمسه » ، كه در « قفقازيّه » سكنا دارند ، از ساير ملل مذكوره بسيار كمترند . ميزان دخل و خرج مملكت « قفقازيه » ، در سنه 1879 ميلادى از اين قرار بود : دخل 311 ، 791 ، 7 [ منات ] خرج 166 ، 490 ، 7 پول « منات » « 2 » خلاصه ، مقر حكومت ولايت « قفقازيه » ، شهر « تفليس » ، اكنون يكى از بلاد معتبره است . حكمران حالائى « قفقازيّه » حضرت جانشين شاهزاده اعظم « ميخائيل » برادر كوچك اعلى حضرت امپراتور « روس » است . در اين اوقات به شهر « پطرزبورغ » « 3 » رفته بودند . منزل ايشان عمارت عالى و باغچهء بسيار باصفائى است ، كه انواع گل‌هاى رنگارنگ در آنجا كاشته‌اند . در سنهء ماضيه ، كه اعلى حضرت قدر قدرت اقدس ، شاهنشاه دولت عليّه ايران - خلد اللّه ملكه و سلطانه - تشريف‌فرماى « فرنگستان » بودند ، در « تفليس » در اين منزل باشكوه شرف نزول فرموده بودند . رود « كر » هم كه اسم سابقى آن « سردين » است ، ابتداى اين رودخانه از خاك « ارمنيّه

--> ( 1 ) . در اصل : چائى ( 2 ) . در اصل : مناط ( 3 ) . پترسبورگ ( Petersburg ) يا سن‌پترزبورگ , ( Saint Petersbourg ) پتروگراد ، كه مدتى نيز « لنين‌گراد » ناميده شد ، در دورهء تزارهاى پاىتخت روسيه بود و در مصب رود « نوا » قرار داشت و يكى از بزرگترين بنادر اين كشور در ساحل درياى بالتيك است . اين شهر را « پتركبير » در سال 1703 م . / 1114 ه . ق . بنا كرده و جمعيت آن را در سال 2001 م . 800 ، 627 ، 4 نفر ثبت كرده‌اند .