هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
158
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
احيانا چيزى در زير « گارت » مانده ، تلف شود ، مسئوليت را نخواهد داشت . وضع « راه شوسه » از اين قرار است كه زمين را به قدر نيم ذرع كنده ، با سنگهاى ريزه انباشتهاند و قدرى از سطح زمين [ را ] برافراشته ، جور پشت ماهى كرده و جنبين راه را نهر قرار دادهاند كه آب باران جارى شود . جاهاى پست بلندى كه پر مرتفع نيست ، او را به همان اندازه مسطّح كرده ، به هر نهرى يا جويى به قدر وسعت پل آهنى يا سنگى در كمال استحكام به انواع طرزها ساختهاند . در روى اكثر رودخان [ ه ] ها بدون اينكه ستونى بزنند يا اساسى و بنائى بردارند ، از آهن پلهاى ممتد درست كردهاند . درست در نظر ندارم كه از « ايروان » تا « تفليس » نمرهء پلهاى آهنى را 82 « 1 » نوشته بودند يا 92 . در همهجا « مستحفظين » كمال مواظبت را در تعمير راه دارند . « عمله » در جميع نقاط حاضر است . هرجا عيبى به هم رسيد ، فورا به تعمير آن مىپردازند ، خان [ ه ] هاى بزرگ به فاصلهء هرچند قدمى در كنار راه درست كرده ، مستحفظ گذاشتهاند ، كه شب و روز محارست راه را مىنمايند . از قرارى كه « احمد آقا » رئيس ديوانخانهء « دليجان » مذكور كرد ، مخارج اين « راه شوسه » از « ايروان » تا « تفليس » در 5 سال قبل از اينكه به اتمام رسيد ، 000 ، 000 ، 3 « منات » مصارف شده بود . پس از تسطيح اين راه كه در حقيقت آسودگى مترددين در او است ، در بين راه در 6 نقطه « مأمور ديوانى » براى اخذ « حق مرور » مقيم است . من بعد « 2 » جاهاى توقف آنها به تفصيل خواهد آمد . قرار « رسم عبور » از « اسب » و « كالسكه » و « عراده » مقرر شده [ است ] . « پياده » معاف است . چوبى در سر هر بلوك متصل به راه نصب و قائم كرده و نام آن بلوك را و قدر مسافت را با « ورس » معين نمودهاند ، كه شخص مسافر بعد از ملاحظهء آن ستون خواهد دانست كه چقدر مسافت طى كرده و چقدر باقى است و اين امر خيلى مستحسن و سهل المأخذ است .
--> ( 1 ) . در اصل : هشتاد دو ( 2 ) . پس از اين .