محمد حسين بن مهدى فراهانى

70

سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )

نخواهد شد . و يك دستگاه هم مال تحويل دادن بار است . و يك دستگاه هم متعلق به ارباب حرف و صنايع [ و ] كاركنان كالسكه است . و يك دستگاه هم سفره‌خانهء عمومى است . و يك دستگاه هم متعلق به رؤساى عملجات است . ايستگاههاى بين راه از بادكوبه الى باتوم سى و شش استاسيون است به اين معنى كه از بادكوبه الى گنجه هفده استاسيون ، و از گنجه الى تفليس سه استاسيون ، و از تفليس الى باتوم شانزده استاسيون است . و فاصلهء هر استاسيون به يك‌ديگر از بيست و يك ورس الى سى ورس است كه هر جا آب و آبادانى بوده استاسيون ساخته‌اند . و هر ورس پانصد ساجن است و هر ساجنى سه ذرع روسى است . و يك ساجن دو ذرع و يك گره عراقى است . و يك ورس كه پانصد ساجن است هزار و پانصد ذرع روسى است كه هزار و سى و سه ذرع عراقى مىشود . اما در معاملهء تجارتى هزار و پانصد ذرع روسى را هزار و پنجاه ذرع عراقى مىگيرند . و چتور ربع ورس است كه سيصد و هفتاد و پنج ذرع روسى است . و به اين قاعده شش ورس شش - هزار و يكصد و هشتاد ذرع عراقى است كه شش هزار ذرع آن يك فرسخ است و يكصد و هشتاد ذرع علاوه بر فرسخ است . و استاسيونها هم به اختلاف است ، هر يك كه در مركز واقع شده و عبور و مرور از آنجا بسيار مىشود اطاقها و عمارت و عملجاتش بيشتر است . و از هر استاسيون الى استاسيون ديگر موافق ساعت از بيست و دو سه دقيقه الى سى و پنج دقيقه راه است . و در هر استاسيون از دو دقيقه الى نيم ساعت توقف مىكند ، و هر استاسيونى كه مركز است توقفش بيشتر خواهد بود . و [ در ] استاسيون تفليس اغلب يك ساعت توقف خواهد نمود . و اگر در عرض راه جائى خراب شده باشد حركت كالسكه به تأنى و توقفش هم خيلى خواهد شد . و كالسكه كه حامل پست است روز دوشنبه و جمعه مىرود ، هم تندتر ازين مأخذ خواهد رفت هم توقفش در استاسيونها كمتر خواهد بود . و در اوقات توقف سه زنگ براى اخبار مىزنند كه سرنشينها مخبر باشند و به جهت قضاء حاجت خود بيرون آيند . زنگ سيم كه زده شد بلا تأمل حركت خواهد كرد . و راه را تماما تقسيم كرده‌اند و در هر ورسى [ بر ] تخته [ اى ] در كنار راه به خط روسى نوشته و نصب نموده‌اند . و در هر استاسيونى كارخانجات و ارباب صنايع براى ساختن و تعمير كالسكه هست . استاسيونهائى كه در مركز واقع شده كارخانجات و اسباب تعميرش بيشتر است . هر استاسيونى كه در مركز است سپاهى آن بيشتر و درجهء صاحب منصب آن بالاتر است .